سوره فاطر — آیه 28

معانی واژگان:

• دوابّ: جنبندگان و حیوانات چهارپا (مانند اسب، الاغ و قاطر).
• انعام: شتر، گاو و گوسفند.
• یخشی: میترسد، خشیت و ترس همراه با تعظیم و احترام.
• عزیز: توانای شکستناپذیر که هیچ چیز بر او چیره نمیشود.
• غفور: بسیار آمرزنده که گناهان بندگان توبهکار را میبخشد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به بیان تنوع و گوناگونی در آفرینش انسانها و حیوانات میپردازد و میفرماید: همانگونه که در میوهها و کوهها رنگهای گوناگونی وجود دارد، در میان انسانها و جنبندگان و چهارپایان نیز رنگهای مختلفی آفریدهایم؛ سرخ، سفید، سیاه و رنگهای دیگر. این تنوع رنگی، نشانهای از قدرت بیپایان خداوند است که از یک اصل واحد، مخلوقاتی با رنگها و ویژگیهای متفاوت پدید میآورد.

سپس آیه به نکتهای مهم اشاره میکند: تنها کسانی که واقعاً از خداوند میترسند و از مقام او هراس دارند، دانشمندان و عالمانی هستند که به عظمت، صفات، قدرت و حکمت خداوند معرفت یافتهاند. آنان با شناخت عمیق از خداوند و تدبر در آفرینش او، به عظمت و جلال او پی میبرند و در نتیجه، خشیت و ترسی آمیخته با تعظیم در دلهایشان پدید میآید. این ترس، آنان را به اطاعت از فرمانهای الهی و دوری از گناهان سوق میدهد.

در پایان آیه، خداوند خود را با دو صفت «عزیز» و «غفور» معرفی میکند: او عزیز است و هیچ کس نمیتواند بر او غلبه کند یا از ارادهاش جلوگیری نماید، و در عین حال غفور است و گناهان بندگان توبهکار را میبخشد و آنان را مورد رحمت و آمرزش خود قرار میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. تنوع در آفرینش، نشانه قدرت خداوند است: گوناگونی رنگها و ویژگیهای انسانها و حیوانات، آیهای از آیات الهی و دلیلی بر عظمت و حکمت خداوند است که شایسته تأمل و اندیشه است.
2. علم حقیقی، زمینهساز خشیت الهی است: هر چه معرفت انسان به خداوند، صفات و قدرت او بیشتر شود، ترس و خشیت او از خداوند نیز عمیقتر خواهد شد. علم و دانش، انسان را به خضوع و فروتنی در برابر پروردگار سوق میدهد.
3. خشیت، عامل تقوا و اطاعت است: ترس از خداوند که ناشی از شناخت اوست، انسان را از گناهان بازمیدارد و به انجام اعمال صالح و عبادت خالصانه ترغیب میکند.
4. امید به رحمت الهی همراه با ترس از او: خداوند با اینکه عزیز و قدرتمند است، اما غفور و بخشنده نیز هست. این دو صفت به مؤمنان امیدواری میدهد که با وجود لغزشها، با توبه و بازگشت به سوی او، مشمول آمرزش و رحمت الهی شوند.