Saffot surasi — Oyat 164

Kalimalarning ma'nolari:

• Mаqom – joy, daraja, o‘rin.
• Ma’lum – aniq belgilangan, ma’lum qilingan.

Tafsir:

Farishtalar o‘zlarining Allohga bo‘lgan itoatkorligi va bandaligini bayon qilib, mushriklarning ular haqidagi yolg‘on da’volaridan (masalan, ularni Allohning qizlari deb bilishlari yoki ularga ilohiy xususiyat berishlari) pok ekanliklarini bildirganlar. Ular shunday deganlar: “Bizdan birortamiz yo‘qki, uning uchun osmonlarda ma’lum bir maqom va aniq belgilangan joy bo‘lmasin. Har birimiz uchun Allohga ibodat qiladigan, Uning buyrug‘ini bajaradigan o‘z o‘rnimiz bor. Biz bu maqomlardan o‘tib keta olmaymiz, faqat Allohning izni bilan harakat qilamiz. Biz Allohning huzurida saf tortib turuvchilarmiz va Uning ulug‘ligini har qanday nuqsondan poklovchilarmiz”.

Farishtalar bu so‘zlar bilan o‘zlarining to‘liq bo‘ysunishlarini va Allohning hukmiga mutlaq itoat etishlarini izhor qilganlar. Ular har biri o‘z maqomida turib, Allohga ibodat qiladi va Uning amrini bajaradi. Bu ularning shon-shuhratini oshiruvchi, lekin hech qachon Allohga tenglashish yoki ilohiy xususiyat olish degani emas.

Foydalar:

1. Har bir mavjudot – farishta bo‘ladimi, inson bo‘ladimi – Alloh huzurida o‘z maqomiga ega. Bu maqomlar Alloh tomonidan belgilangan bo‘lib, hech kim o‘z ixtiyori bilan undan o‘tib keta olmaydi. Bu esa mo‘minlarga o‘z o‘rnini bilish va Allohning taqdiriga rozi bo‘lishni o‘rgatadi.
2. Farishtalarning bunday e’tirofi insonlarga o‘rnak bo‘ladi: ular qanchalik ulug‘ bo‘lmasin, Allohga nisbatan kamtarin va itoatkor bo‘lishlari kerak. Bu kamtarlik insonni Allohga yaqinlashtiradi va Uning roziligini topishga sabab bo‘ladi.
3. Ushbu oyat insonni shirkdan (Allohga sherik keltirishdan) qaytaradi. Chunki farishtalar kabi pokiza va ulug‘ mavjudotlar ham o‘zlarini Allohning bandasi deb bilishsa, inson qanday qilib o‘zini Allohga tenglashtirishi yoki Unga sherik keltirishi mumkin?
4. Har bir insonning hayotida ma’lum bir maqom va vazifa borligini anglatadi. Bu esa insonni o‘z hayotini ma’noli o‘tkazishga, o‘z vazifasini bajarishga va Allohning rizoligi yo‘lida harakat qilishga undaydi.