Ас-Саффат сүрәсе — Аять 29

Сүзләрнең мәгънәләре:

• قَالُوا — алар әйттеләр (монда олылары, башлыклары түбәннәренә җавап бирә).
• بَلْ — киресенчә, юк, әйе, бәлки (инкяр итү һәм кире кагу өчен килә).
• لَمْ تَكُونُوا — сез булмадыгыз.
• مُؤْمِنِينَ — ышанучылар, иман китерүчеләр.

Аять тәфсире:

Бу аятьтә кыямәт көнендәге хәл сурәтләнә. Ул вакытта иярченнәр үзләренең башлыкларына: "Сез безне туры юлдан яздырдыгыз, безне адаштырдыгыз" – дип зарланачак. Шунда башлыклар, олылары аларга җавап биреп әйтәчәк: "Юк, без сезне адаштырмадык. Эш башкача: сезнең үзегезнең күңелләрегез иманнан баш тартты, сез хакны инкяр иттегез. Сез безнең арттан иярдегез, чөнки үзегез дә көферлекне кабул иттегез. Без сезне иманнан аермадык, чөнки сездә иман юк иде. Сезнең күңелләрегез хакны кабул итүдән баш тартты, гөнаһларга һәм гамәлсезлеккә әзер иде. Шуңа күрә безнең сүзләребезгә иярдегез, чөнки сезнең эчегездә дә шул ук явызлык иде."

Ягъни, башлыклар үзләрен аклап, иярченнәрнең үзләре дә хакны кабул итмәгәннәрен, аларның күңелләре иманнан мәхрүм булуын, ә көферлек аларның үз ихтыярлары белән килгәнен аңлаталар. Алар: "Без сезне мәҗбүр итмәдек, сез үзегез сайладыгыз" – диләр.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Кыямәт көнендә һәркем үз эшләре өчен үзе җавап бирәчәк. Башкаларны гаепләүдән файда булмаячак, чөнки һәркем үз сайлавы өчен хисап тотачак.
2. Иман – күңел эше, ул кешенең үз ихтыяры белән килә. Беркем дә башка кешене иманга яки көферлеккә мәҗбүр итә алмый. Кеше үз акылы һәм күңеле белән хакны кабул итәргә тиеш.
3. Ялгыш юлга иярүчеләр өчен бердәнбер сылтау – "безне адаштырдылар" дию – кыямәт көнендә кабул ителмәячәк. Һәркемгә хакны танып белү өчен акыл, гакыл һәм күрсәтмәләр бирелгән.
4. Бу аять безне үз эшебезгә җаваплы булырга, башкаларны гаепләүдән тукталырга һәм һәрвакыт хакны эзләргә өйрәтә. Ислам дине – акыл һәм ихтыяр иреге дине, анда кеше үз сайлавы өчен үзе җавап бирә.