سوره زمر — آیه 24

معانی کلمات:

• یَتَّقی: خود را حفظ کردن، پرهیز کردن.
• سُوءَ العَذاب: شدیدترین و بدترین عذاب.
• ذُوقُوا: بچشید (خطاب توبیخی و تحقیرآمیز).

تفسیر آیه:

آیا کسی که در قیامت با صورتش عذاب سخت را دفع میکند، مانند کسی است که از آن عذاب در امان است؟! این استفهام انکاری است؛ یعنی هرگز این دو برابر نیستند. انسان در دنیا وقتی خطری میبیند، با دستانش از خود دفاع میکند و مخصوصاً صورتش را محافظت مینماید، زیرا صورت گرامیترین عضو بدن اوست. اما در آن روز، ظالمان و کافران در حالی که دستها و پاهایشان به گردنشان بسته شده و غل و زنجیر دارند، به آتش افکنده میشوند؛ آنچنان که چارهای ندارند جز اینکه با صورتشان آتش را از خود دور کنند و این نهایت خواری و ذلت است. در آن هنگام، فرشتگان مأمور دوزخ به آنان با سرزنش میگویند: «بچشید کیفر آنچه را در دنیا کسب میکردید»؛ یعنی نتیجه اعمال کفر و گناهان خود را که در دنیا مرتکب میشدید، اکنون ببینید و عذاب آن را بچشید.

در مقابل، مؤمنان هدایتشده که در دنیا از راهنماییهای الهی پیروی کردند، در بهشت در نهایت امنیت و نعمت به سر میبرند و هرگز عذابی را تجربه نمیکنند. پس هرگز این دو گروه مساوی نیستند.

فواید و درسهای آیه:

1. عدالت الهی اقتضا میکند که هر کس نتیجه اعمال خود را ببیند؛ نیکوکار به پاداش برسد و بدکار به کیفر، و این نشانه حکمت و عدل خداوند است.
2. انسان عاقل باید از همین امروز به فکر فردای خود باشد و بداند که در قیامت هیچکس نمیتواند از عذاب الهی فرار کند؛ پس تنها راه نجات، ایمان و عمل صالح در دنیاست.
3. قرآن کریم با تصویرسازیهای زنده و هشداردهنده، انسان را به بیداری دعوت میکند تا پیش از فرا رسیدن آن روز، توبه کند و به سوی پروردگارش بازگردد. رحمت خداوند درِ توبه را تا لحظه مرگ باز گذاشته است و این بزرگترین فرصت برای نجات است.
4. این آیه نشان میدهد که عذاب اخروی نتیجه مستقیم اعمال خود انسان است؛ نه ظلمی از جانب خداوند. پس هر کس در دنیا بذر خیر بکارد، خیر میبیند و هر کس بذر شر بکارد، شر درو میکند.