Аз-Зумар сүрөсү — Аят 43

1. Керектүү сөздөрдүн мааниси:

• أَمِ: بەлки, тескерисинче (мурунку сүйлөмгө каршы коюучу сөз).
• اتَّخَذُوا: алышты, кармашты, ээ кылышты.
• مِن دُونِ اللَّهِ: Аллахтан башканы, Аллахты кошпой.
• شُفَعَاءَ: ортомчулар, шапаат кылуучулар (кыйынчылыкта ортого түшүп жардам сурап берүүчүлөр).
• أَوَلَوْ: эмне, эгерде... болсо да (таң калуу жана жокко чыгаруу маанисинде).
• لَا يَمْلِكُونَ شَيْئًا: эч нерсеге ээ эмес, эч нерсеге күчү жетпейт.
• لَا يَعْقِلُونَ: акыл жүгүртүшпөйт, түшүнүшпөйт.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала мушриктердин (Аллахка шерик кошуучулардын) жасаган иштерин ашкерелеп, аларды ой жүгүртүүгө чакырат. Мушриктер Аллахтан башка бут-айкелдерин ортомчу кылып, алар өздөрү үчүн Аллахтын алдында шапаат кылып, жардам беришет деп ишенишкен. Аллах аларга мындай деп айтууну буюрат: "Эмне, силер эч нерсеге ээ болбогон, эч нерсени түшүнбөгөн нерселерди ортомчу кылып аласыңарбы?"

Бул буттар таштан, жыгачтан жасалган жансыз нерселер. Алар сүйлөбөйт, угушат эмес, көрүшпөйт, эч кимге пайда да, зыян да келтире алышпайт. Ал тургай, алар өздөрүнө да, башкаларга да эч нерсеге ээ эмес. Мындай жансыз, акылсыз нерселерди Аллах менен ортодо шапаатчы кылып алуу — бул чоң адашуу жана акылсыздык. Аллах адамдарды ой жүгүртүүгө, акылды иштетүүгө чакырат: эгер силер чындап ойлонсоңор, эч нерсеге күчү жетпеген, эч нерсени түшүнбөгөн нерселерге сыйынуунун маанисиз экенин түшүнөт элеңер.

1. Бул аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам адамды акылды иштетүүгө, ой жүгүртүүгө, туура ойлонууга чакырат. Ал эч качан сокур ишенимди, акылсыздыкты колдобойт.
• Аллахка гана сыйынуу — бул эң таза, эң акылга сыярлык жол. Анткени Аллах гана бардык нерсеге ээ, Ал гана угат, көрөт, билет жана жардам бере алат.
• Буттарга, жансыз нерселерге же Аллахтан башкаларга таянуу адамды эч качан түз жолго салбайт, тескерисинче, адашууга алып барат.
• Ислам адамды эркин ойлонууга, чындыкты издөөгө үндөйт. Бул аят аркылуу ар бир адам өз ишенимин текшерип, акыл менен ой жүгүртүп, жалгыз Аллахка гана ишенүүгө чакырылат.
• Аллахтын сөзүндө ар дайым адамдын пайдасы, акылы, туура жолу эске алынат. Бул Исламдын адамзатка болгон мээримин жана акылдуулугун көрсөтөт.