سوره نساء — آيت 69

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يُطِعِ: اطاعت ڪري، فرمانبرداري ڪري.
• الصِّدِّيقِينَ: اهي ماڻهو جيڪي پنهنجي ايمان ۽ تصديق ۾ تمام سچا ۽ پڪا هئا، يعني انبياءَ جي آندل تعليمات کي دل، زبان ۽ عمل سان مڪمل طور تي مڃيندڙ.
• الشُّهَدَاءَ: اهي ماڻهو جيڪي الله جي راهه ۾ شهيد ٿيا.
• الصَّالِحِينَ: اهي نيڪ ۽ صالح ماڻهو جن جا ظاهر ۽ باطن ٻئي درست هئا ۽ انهن جا عمل به صالح هئا.
• رَفِيقًا: سنگتي، ساٿي، همراه.

2) آيت جي تفسير:

جيڪو به شخص الله تعاليٰ جي حڪمن جي اطاعت ڪري ۽ رسول ڪريم ﷺ جي هدايت جي پيروي ڪري، ته اهڙن ماڻهن جو انجام تمام وڏو ۽ شاندار آهي. اهي جنت ۾ انهن خوش نصيب ماڻهن سان گڏ هوندا جن تي الله تعاليٰ پنهنجي خاص نعمت ۽ فضل ڪيو آهي. انهن ۾ شامل آهن:

• انبياءِ ڪرام: اهي برگزيده هستيون جن کي الله تعاليٰ نبوت جهڙي عظيم نعمت سان نوازيو.
• صديق: اهي سچا ۽ يقين وارا ماڻهو جن انبياءَ جي آندل پيغام جي مڪمل تصديق ڪئي، عقيدي، چوڻ ۽ ڪم سان.
• شهداءِ: اهي ماڻهو جن الله جي راهه ۾ پنهنجي جان قربان ڪئي.
• صالحين: اهي نيڪ ۽ صالح ماڻهو جن پنهنجي زندگي الله جي رضا مطابق گذاري.

پوءِ فرمایو ويو ته اهي ماڻهو جنت ۾ ڪيترا سٺا ۽ نيڪ ساٿي ثابت ٿيندا! يعني جنت ۾ انهن سان گڏ رهڻ، انهن کي ڏسڻ ۽ انهن جي صحبت ۾ رهڻ، اهو ئي سڀ کان وڏو سعادت ۽ خوشيءَ جو سبب هوندو.

هڪ روايت موجب، هي آيت حضرت ثوبان رضی الله عنه جي باري ۾ نازل ٿي، جيڪو رسول الله ﷺ جو آزاد ڪيل غلام ۽ ان سان تمام گهڻي محبت ڪرڻ وارو هو. هڪ ڀيري هن عرض ڪيو: ”اي الله جا رسول! مون کي ڊپ آهي ته قيامت جي ڏينهن آئون توهان کي نه ڏسي سگهندس، ڇاڪاڻ ته توهان جو درجو ۽ مقام مون کان تمام مٿاهون هوندو.“ ان تي هي آيت نازل ٿي، جنهن ۾ الله تعاليٰ ٻڌايو ته جيڪو به الله ۽ ان جي رسول جي اطاعت ڪندو، اهو جنت ۾ انهن عظيم هستين سان گڏ هوندو ۽ انهن جي زيارت ۽ صحبت کان محروم نه ٿيندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• اطاعت جو انعام: الله ۽ ان جي رسول جي اطاعت ڪرڻ جو سڀ کان وڏو انعام اهو آهي ته انسان جنت ۾ انبياءِ ڪرام، صديقن، شهداءِ ۽ صالحين جي صحبت ۾ هوندو. هي تصور ئي دل کي خوشي ۽ اميد سان ڀري ٿو.
• اسلام ۾ محبت ۽ صحبت جي اهميت: هي آيت ٻڌائي ٿي ته اسلام ۾ سٺي صحبت ۽ نيڪ ماڻهن جي سنگت جي ڪيتري وڏي اهميت آهي. جيڪڏهن دنيا ۾ اسان نيڪ ماڻهن جي صحبت اختيار ڪنداسين، ته آخرت ۾ به اسان کي انهن جي ئي صحبت نصيب ٿيندي.
• هر مسلمان لاءِ اميد: هي آيت عام مسلمانن لاءِ وڏي اميد ۽ خوشخبري آهي ته جيڪڏهن اهي الله ۽ ان جي رسول جي اطاعت ڪندا رهيا، ته اهي به انهن عظيم هستين سان گڏ جنت ۾ هوندا، جيتوڻيڪ انهن جو درجو انهن جهڙو نه هوندو.
• اسلام جي سونهن: اسلام اهو مذهب آهي جيڪو انسان کي نه رڳو الله سان جوڙي ٿو، پر ان کي نيڪ ۽ صالح ماڻهن جي صحبت ۾ رکي ٿو، جيڪا دنيا ۽ آخرت ٻنهي ۾ ڪاميابيءَ جو ذريعو آهي.
• قرآن جي دلن کي تسلي: هي آيت انهن ماڻهن لاءِ تسلي ۽ سڪون جو سبب آهي جيڪي رسول الله ﷺ ۽ نيڪ ماڻهن سان محبت ڪن ٿا ۽ انهن جي صحبت جا مشتاق آهن. الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته اهڙن ماڻهن جي محبت ۽ اطاعت کي ضايع نه ڪيو ويندو، بلڪه انهن کي انهن جي محبوب هستين سان گڏ رکيو ويندو.

خلاصو ته، هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته الله ۽ ان جي رسول جي اطاعت ئي ڪاميابيءَ جي ڪنجي آهي، ۽ ان جو بدلو جنت ۾ انبياءِ، صديقن، شهداءِ ۽ صالحين جي صحبت جي صورت ۾ ملندو. اهو ئي سڀ کان وڏو سعادت ۽ خوشنصيبي آهي.