سوره غافر — آیه 46

معانی کلمات:

• غُدُوًّا: صبحگاهان، ابتدای روز.
• عَشِیًّا: شامگاهان، پایان روز.
• آلَ فِرْعَوْنَ: پیروان و لشکریان فرعون.
• أَشَدَّ الْعَذَابِ: سخت‌ترین و شدیدترین عذاب.

تفسیر آیه:

پس از آنکه فرعونیان در دریا غرق شدند و هلاک گشتند، عذاب آنان پایان نیافت؛ بلکه در عالم برزخ و در قبرهای خود، بر آتش دوزخ عرضه می‌شوند. بدین معنا که صبح و شام، آتش را به آنان نشان می‌دهند و با حرارت و سوزش آن عذاب می‌کشند. این عذاب برزخی تا روز قیامت ادامه دارد. سپس هنگامی که قیامت برپا شود، خطاب می‌شود: «فرعونیان و پیروانشان را به سخت‌ترین و شدیدترین عذاب وارد کنید.» یعنی عذاب آنان در آخرت، بسیار شدیدتر و دردناک‌تر از عذاب برزخ خواهد بود؛ زیرا آنان در دنیا کافر شدند، آیات خدا را تکذیب کردند و مردم را از راه حق بازداشتند.

فواید و درس‌های آیه:

• این آیه دلیل روشنی بر اثبات عذاب قبر است؛ زیرا خداوند متعال از عرضه شدن فرعونیان بر آتش در صبح و شام، پیش از قیامت خبر داده است که همان عذاب برزخی است.
• عذاب و کیفر الهی مخصوص دنیا نیست؛ بلکه پس از مرگ نیز ادامه دارد و کافران و ستمگران در هیچ مرحله‌ای از عذاب رهایی ندارند.
• عدالت الهی اقتضا می‌کند که هر کس به اندازه گناه و کفر خود عذاب شود؛ بنابراین کسانی که در دنیا مردم را گمراه کردند و با ظلم و تکبر در برابر حق ایستادند، در آخرت سخت‌ترین عذاب‌ها را خواهند دید.
• این آیه هشداری برای همه انسان‌هاست که از سرنوشت فرعونیان عبرت بگیرند و در برابر دعوت پیامبران و آیات الهی تسلیم شوند تا از عذاب دنیا و آخرت در امان بمانند.
• ایمان به عذاب برزخ و قیامت، انسان را به تقوا و پرهیز از گناه دعوت می‌کند و او را به یاد خدا و روز جزا می‌اندازد.