سوره مائدہ — آيت 72

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَقَدْ كَفَرَ: بيشڪ ڪفر ڪيو، يعني انڪار ڪيو ۽ الله جي ذات باري ۾ غلط عقيدو رکيو.
• الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ: مسيح، يعني عيسىٰ بن مريم عليہ السلام.
• اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ: الله جي عبادت ڪريو، جو منهنجو به پالڻهار آهي ۽ توهان جو به پالڻهار آهي.
• مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ: جيڪو الله سان ڪنهن کي شريڪ ڪري، يعني الله جي عبادت ۾ ڪنهن ٻئي کي شامل ڪري.
• حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ: الله ان تي جنت حرام ڪري ڇڏي آهي، يعني ان کي جنت ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو ويو آهي.
• مَأْوَاهُ النَّارُ: ان جو ٺڪاڻو ۽ رهڻ جي جاءِ دوزخ آهي.
• وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ: ۽ ظالمن جو ڪو به مددگار نه هوندو، يعني ڪو به انهن کي دوزخ کان بچائڻ وارو نه هوندو.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ قسم کڻي ٻڌايو آهي ته اهي ماڻهو بيشڪ ڪفر ۾ مبتلا ٿي ويا، جيڪي چوڻ لڳا ته الله ئي مسيح عيسىٰ بن مريم آهي. اهو هڪ وڏو ۽ خطرناڪ غلط عقيدو آهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ مخلوق کي خالق جو درجو ڏنو ويو آهي، جيڪو سراسر گمراهي ۽ انڪار آهي.

حالانڪه خود مسيح عيسىٰ عليہ السلام پنهنجي قوم بني اسرائيل کي صاف لفظن ۾ چيو هو: ”اي بني اسرائيل! صرف الله جي عبادت ڪريو، ڇاڪاڻ ته هو منهنجو به پالڻهار آهي ۽ توهان جو به پالڻهار آهي.“ يعني آئون به هڪ ٻانهو آهيان ۽ توهان به ٻانهو آهيو، اسان سڀني جو پالڻهار ۽ مالڪ صرف هڪ الله آهي. جڏهن خود عيسىٰ عليہ السلام پاڻ کي الله جو ٻانهو ۽ رسول ٻڌايو ۽ ماڻهن کي خالص الله جي عبادت ڏانهن سڏيو، ته پوءِ ڪيئن ڪو ماڻهو ان کي الله سمجهي سگهي ٿو؟ اهو ته سراسر ان جي تعليم جي خلاف آهي.

پوءِ الله تعاليٰ هڪ بنيادي ۽ قطعي اصول بيان فرمايو ته جيڪو به الله سان ڪنهن کي شريڪ ڪندو، يعني الله جي عبادت ۾ ڪنهن ٻئي کي شامل ڪندو، ته الله ان تي جنت حرام ڪري ڇڏي آهي، ۽ ان جو آخري ٺڪاڻو ۽ رهڻ جي جاءِ دوزخ آهي. اهڙن ظالمن ۽ مشرڪن جو ڪو به مددگار ۽ ياور نه هوندو، نه ڪو انهن کي دوزخ کان بچائي سگهندو ۽ نه ئي ڪو انهن جي مدد لاءِ اڳتي ايندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• توحيد جي اهميت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله جي ذات ۾ ڪنهن کي به شريڪ نه ڪيو وڃي. الله هڪ آهي، ۽ عبادت صرف ان جي لائق آهي.
• انبياءِ ڪرام جي عاجزي: حضرت عيسىٰ عليہ السلام خود پنهنجي ٻانهپ جو اقرار ڪيو ۽ پنهنجي قوم کي خالص الله جي عبادت ڏانهن سڏيو. اهو ثابت ڪري ٿو ته سڀئي انبياءِ ڪرام الله جا ٻانهوا ۽ رسول هئا، نه ته الله يا الله جا شريڪ.
• شرڪ جي سختي: شرڪ هڪ اهڙو گناهه آهي، جنهن جي ڪري جنت حرام ٿي وڃي ٿي ۽ دوزخ لازمي ٿي وڃي ٿو. اهو اسان کي شرڪ کان پري رهڻ ۽ خالص توحيد تي قائم رهڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.
• اسلام جي سچائي: قرآن مجيد اهڙن بنيادي عقيدن کي واضح ۽ صاف انداز ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪي انسان جي نجات ۽ ڪاميابي جو رستو آهن. اهو اسان کي قرآن جي تعليمات سان محبت ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.
• الله جي رحمت ۽ انصاف: الله تعاليٰ ظالمن ۽ مشرڪن لاءِ ڪو به مددگار نه رکندو، اهو ان جي عدل ۽ انصاف جو اظهار آهي. پر ساڳئي وقت، الله تعاليٰ توبه ڪرڻ وارن لاءِ معافي ۽ رحمت جو دروازو کليل رکيو آهي، جيئن انسان پنهنجي آخرت سنواري سگهي.