Zoriyot surasi — Oyat 19

Kalimalarning ma'nolari:

• السَّائِل: so‘rab keluvchi, ehtiyoji uchun odamlardan yordam so‘raydigan kishi.
• الْمَحْرُوم: mahrum qilingan, ya'ni o‘zini boy qilib ko‘rsatgani yoki iffat-u hayosi tufayli so‘ramagani uchun berilmay qolgan, aslida muhtoj bo‘lgan kishi.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo solih bandalarning go‘zal xislatlarini bayon qilib, ularning mol-mulkida hamisha muhtojlar uchun haq borligini bildirmoqda. Bu haq ikki xil bo‘ladi: biri — farz bo‘lgan zakot, ikkinchisi — ixtiyoriy sadaqa va ehson. Bu bandalar o‘z mol-mulklarida faqat o‘zlarining manfaatini o‘ylamaydilar, balki Alloh ularga bergan ne’matlardan O‘zi yo‘l qo‘ygan o‘rinlarga sarflaydilar. Ular ehtiyoji bor insonlarni ikki toifaga bo‘lib e’tibor beradilar: birinchisi — ochiqchasiga so‘rab keluvchi, ya'ni haqiqatan muhtoj bo‘lib, odamlardan yordam so‘rashga majbur bo‘lgan kishi. Ikkinchisi — mahrum bo‘lgan, ya'ni o‘z ehtiyojini yashirib, iffat va hayosi tufayli so‘ramaydigan, ammo aslida muhtoj bo‘lgan kishi. Chunki ba’zi kishilar o‘zlarini boy qilib ko‘rsatadilar yoki so‘rashdan uyaladilar, shu sababli ular haqli ravishda berilmay qoladilar. Solih bandalar mana shu ikki toifani ham unutmaydilar va ularning haqlarini o‘z mol-mulklaridan ajratib beradilar.

Foydalar:

• Mol-mulk Allohning ne’mati bo‘lib, unda faqat egasining emas, balki muhtojlarning ham ulushi bor. Bu ulushni berish insonni xasislikdan tozalaydi va qalbini saxovatga boyitadi.
• Islom dini faqat ibodatga emas, balki ijtimoiy adolatga ham katta e’tibor beradi. Boylar o‘z molidan muhtojlarga berish orqali jamiyatda o‘zaro mehr-oqibat va hamjihatlik mustahkamlanadi.
• Iffat va hayo bilan o‘z ehtiyojini yashirgan kishilarni topib, ularga yashirincha yordam berish — eng ulug‘ amallardan biri bo‘lib, bu ish insonni Allohning sevgisiga yetkazadi.
• Bu oyat mo‘minlarni mol-mulkiga berilmaslikka, balki uni Alloh yo‘lida sarflashga undaydi. Chunki haqiqiy boylik — qalbning boyligi va Allohning roziligini topishdadir.