Zariyat surəsi — Ayə 19

Sözlərin izahı:

• حَقٌّ (haqq): vacib və ya könüllü surətdə ayrılan pay, borc.
• السَّائِل (əs-sail): dilənçilik edən, ehtiyacını dilə gətirən şəxs.
• الْمَحْرُوم (əl-məhrum): məhrum olan; ehtiyac içində olduğu halda utanaraq istəməyən, yoxsul göründüyü üçün yardım verilməyən kimsə.

Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Allah-Təala möminlərin gözəl xüsusiyyətlərindən birini bizə tanıdır: onların mallarında ehtiyac sahibləri üçün pay vardır. Bu pay bəzən vacib olan zəkat, bəzən də könüllü verilən sədəqə və ehsan şəklindədir. Yəni mömin insan malını yalnız özü üçün saxlayan tamahkar deyil; əksinə, malının bir hissəsini ehtiyac içində olanlara ayırır.

Bu haqq iki qrupa aiddir: birincisi, ehtiyacını açıq şəkildə dilə gətirən, istəyən kimsə — sail. İkincisi isə məhrum — yəni kasıb olduğu halda utanıb istəməyən, yaxud elə bir səbəbdən ruzisindən məhrum olmuş kimsə ki, onun vəziyyətini çoxları bilmir. Bəzən insanlar onu varlı hesab edir, halbuki o, gizli ehtiyac içində yaşayır. Ayə bizə öyrədir ki, yardım yalnız istəyənə deyil, istəməyə utanana da çatdırılmalıdır.

Bu ayə bizə çox gözəl bir dərs verir: İslam yalnız sözlə deyil, əməllə yaşanan bir dindir. Mal-dövlət insana əmanət olaraq verilmişdir; onun bir hissəsi ehtiyac sahiblərinin haqqıdır. Kim ki bu haqqı qoruyub yerinə yetirir, onun malı bərəkətlənər, qəlbi səxavətlə nurIanar və cəmiyyətdə qardaşlıq, mərhəmət bağları güclənər. Verən əldən heç nə əskik olmaz; əksinə, Allah onun malını artırar və qəlbini zənginləşdirər.

Ey insan! Bil ki, sənin əlində olanların hamısı sənin deyil — onların içində səni sınayan bir haqq vardır. O haqqı ver, könlünü geniş tut, ehtiyac sahibinin halını anlamağa çalış. Bəlkə də sənin kiçik bir köməyin kiminsə bütün dünyasını işıqlandırar və sənin üçün axirətdə əbədi səadətə çevrilər.