Zariyat surəsi — Ayə 21

Sözlərin izahı:

• أَنفُسِكُمْ (ənfüsiküm): "Sizin özünüz, öz varlığınız, canınız, bədəniniz" mənasındadır. Burada insanın öz bədəni, ruhu və onun möcüzəli quruluşu nəzərdə tutulur.
• أَفَلَا تُبْصِرُونَ (əfəla tubsirun): "Məgər görmürsünüzmü? Bəs nə üçün diqqət yetirib görmürsünüz?" deməkdir. Bu, insanı düşünməyə və ibrət götürməyə çağıran bir sual formasıdır.

Ayənin təfsiri:

Ey insanlar! Allah-Təala sizi Özünün varlığına və birliyinə dəlalət edən ən böyük əlamətlərdən biri olan öz varlığınıza diqqət yetirməyə çağırır. Sizin öz bədəniniz, ruhunuz, gözünüz, qulağınız, ürəyiniz, beyniniz və onların heyrətamiz işləmə qaydası — bütün bunlar Uca Allahın qüdrətinə, hikmətinə və tək olduğuna şahidlik edən açıq-aydın dəlillərdir. İnsan öz yaradılışını düşünəndə görər ki, bu qədər incə və mükəmməl bir quruluş təsadüfən meydana gələ bilməz; onu yaradan və idarə edən mütləq bir Qüdrət Sahibi vardır.

Siz hər gün bir haladan başqa bir hala keçirsiniz: uşaqlıqdan gəncliyə, gənclikdən qocalığa, nəhayət, bu dünyadan köçüb gedirsiniz. Bu dəyişmələr, bu keçidlər özlüyündə Allahın qüdrətinin və hikmətinin canlı şahidləridir. Bəs nə üçün bütün bu açıq dəlillərə baxmayaraq gözünüzü açıb görmürsünüz? Nə üçün öz varlığınızdakı bu möcüzələr üzərində düşünüb onları yaradan Rəbbinizi tanımırsınız?

Bu ayə insanı təfəkkürə, düşünməyə və ibrət götürməyə dəvət edir. Çünki insanın özü — ən yaxın və ən aşkar dəlildir. Kim öz varlığına səmimi qəlbdən nəzər salıbsa, orada Allahın varlığını və birliyini göstərən saysız-hesabsız işarələr görəcəkdir. Bu dəlilləri görməmək yalnız qəflət və laqeydlik üzündəndir.

Ey iman gətirməyə can atan insan! Bir anlıq dayan və öz əllərinə, gözlərinə, qəlbinin döyüntüsünə bax. Onların hamısı sənə Rəbbini xatırladan bir kitab kimidir. Bu kitabı oxu, Yaradanını tanı və Ona şükr et. Çünki səni yaradan, sənə bu gözəllikləri bəxş edən Allah, sənin ibadətinə ən layiq olan Varlıqdır. Gəl, qəflətdən oyan, öz varlığındakı möcüzələri gör və onları yaradan Rəbbinə yönəl!