سوره رحمن — آیه 61

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پس از ذکر نعمتهای بیشمار خود در آیات پیشین — مانند آفرینش آسمانها و زمین، خورشید و ماه، میوهها و نعمتهای بهشتی — با لحنی پرسشی و توبیخی، خطاب به جن و انس میفرماید: «پس کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید؟» این استفهام، استفهامِ تقریری و توبیخی است؛ یعنی هیچیک از نعمتهای الهی را نمیتوان انکار کرد و کفران نمود، چرا که نعمتهای او آشکار و غیرقابل انکارند. این آیه، هم پرسشی است برای بیدار کردن وجدانها و هم هشداری است برای شکرگزاری، زیرا نعمتهای خداوند آنقدر زیاد و متنوع است که انسان و جن در برابر آنها یا باید شکرگزار باشند یا در زمره منکران قرار گیرند. تکرار این جمله در سوره رحمن، نشانه تأکید بر عظمت نعمتها و لزوم توجه به آنهاست.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند آنقدر گسترده و آشکار است که هیچ عاقلی نمیتواند آنها را انکار کند؛ بنابراین، انکار نعمت، نشانه نادانی و ناسپاسی است.
• این آیه انسان را به شکرگزاری مداوم دعوت میکند و یادآور میشود که هر نعمتی، امانتی از سوی خداوند است که باید در مسیر صحیح استفاده شود.
• خطاب به جن و انس، نشاندهنده شمول رحمت الهی بر همه موجودات مکلف است و اینکه خداوند نعمتهای خود را بدون تبعیض به همه عطا کرده است.
• تکرار این آیه در سوره، حس مسئولیتپذیری را در انسان تقویت میکند و او را به تفکر در نعمتهای الهی وامیدارد تا محبت خداوند در دل او افزایش یابد و به طاعت او روی آورد.