Qalam surasi — Oyat 14

Kalimalarning ma'nolari:

• An kana zaa maal — mol-mulk egasi bo‘lgani uchun.
• Wa banin — farzandlari, o‘g‘illari borligi uchun.

Tafsir:

Ushbu oyatda kofirlarning rahbarlaridan biri bo‘lgan, molu davlat va ko‘p sonli o‘g‘il farzandlarga ega bo‘lgan kimsaning ahvoli bayon qilinmoqda. Aynan shu mol-mulk va farzandlar ko‘pligi uni haddan oshirishga, kibr-u havo qilishga va haqni (Islomni) rad etishga yetakladi. U o‘zining boyligi va avlodlari bilan faxrlanib, Allohning oyatlarini eshitganda ularni yolg‘onga chiqardi va “Bu o‘tmishdagilarning afsonalaridir”, dedi. Unga berilgan ne’matlar (mol va farzandlar) uning uchun sinov bo‘ldi, lekin u bu sinovdan o‘ta olmadi, balki bu ne’matlar uning takabburligini va haqdan yuz o‘girishini yanada kuchaytirdi. Bu hol, garchi muayyan bir shaxs (Valid ibn Mug‘iyra) haqida nozil bo‘lgan bo‘lsa-da, hukmi umumiydir: mol-mulk va farzandlar hech kimni haqdan bosh tortishga undamasligi kerak, aksincha, bu ne’matlar shukr qilish va Allohga itoat etish uchun sabab bo‘lishi lozim.

Foydalar:

1. Mol-mulk va farzandlar Allohning ne’mati bo‘lib, ular insonni kibrga va haqni inkor etishga yetaklamasligi kerak; aksincha, bu ne’matlar shukr qilish va Allohga yaqinlashish uchun vosita bo‘lishi lozim.
2. Boylik va farzandlar ko‘pligi insonni Alloh huzurida qadrli qilmaydi; asl qadr-qiymat taqvo va solih amallardadir.
3. Inson o‘ziga berilgan har qanday ne’matdan imtihon qilinadi — u shukr qiladimi yoki kibrga berilib, haqni rad etadimi.
4. Bu oyat musulmonlarga ogohlantirishdir: boylik va farzandlar bilan maqtanib, Allohning oyatlarini rad etishdan saqlanish kerak, chunki bu halokatga olib boradi.
5. Haqni qabul qilishda mol-mulk yoki nasl-nasab emas, balki ixlos va aql-idrok mezon bo‘lishi kerak.