Qalam surasi — Oyat 15

Kalimalarning ma'nolari:

• تُتْلَى – o‘qiladi, tilovat qilinadi.
• آيَاتُنَا – Bizning oyatlarimiz, ya'ni Qur'on oyatlari.
• أَسَاطِيرُ – afsonalar, yolg‘on hikoyalar, o‘tmishdagilarning uydirmalari.
• الْأَوَّلِينَ – avvalgi o‘tgan ummatlar, qadimgi xalqlar.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo o‘sha kufr va takabburlikda haddan oshgan, molu dunyo va farzandlariga berilib ketgan kimsaning holatini bayon qilmoqda. Unga Qur'on oyatlari tilovat qilinganida, u haqni qabul qilish o‘rniga, o‘sha oyatlarni "avvalgi o‘tmish xalqlarning afsonalari va yolg‘on hikoyalari" deb ataydi. U bu so‘zi bilan Qur'onning ilohiy kitob ekanligini inkor etadi va uni oddiy insonlar to‘qib chiqargan rivoyatlar deb hisoblaydi. Bu uning kibr-u havosidan, haqdan yuz o‘girganidan dalolat beradi. Chunki u molu mulk va farzandlarining ko‘pligi bilan mag‘rurlanib, haqni tan olishdan bosh tortadi. Bu xislat – oyatlarga nisbatan masxara va inkor qilish – har bir mutakabbir va boylikka berilgan kishining odatidir. Ular haq kelganda, uni eski afsonalar deb atash orqali o‘zlarini oqlashga urinadilar.

Foydalar:

1. Boylik va farzandlar ko‘pligi insonni haqdan uzoqlashtirib, takabburlikka yetaklashi mumkin. Shuning uchun mo‘min kishi molu dunyoga berilib, haqni unutmasligi kerak.
2. Qur'on oyatlarini masxara qilish yoki ularni "eski afsonalar" deb atash – kufrning og‘ir ko‘rinishlaridan biridir. Mo‘min har doim Qur'onga hurmat bilan yondashishi lozim.
3. Inson o‘zini yuksak tutib, haqni qabul qilishdan bosh tortmasligi kerak. Haq qayerdan kelsa ham, uni tan olish – muminning fazilatidir.
4. Bu oyat mo‘minlar uchun ogohlantirishdir: bunday yomon xulqlardan (takabburlik, haqni inkor qilish, masxara qilish) yiroq bo‘lish va doimo tavoze’ (kamtarlik) bilan haqni qabul qilishga tayyor turish kerak.
5. Islomda ilm va haqiqat ulug‘lanadi; Qur'on esa Allohning so‘zidir, uni har qanday inson so‘ziga o‘xshatib bo‘lmaydi. Bu e'tiqod har bir musulmon qalbida mustahkam bo‘lishi zarur.