Qələm surəsi — Ayə 14

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• أَن كَانَ — burada "çünki o idi" və ya "ona görə ki o idi" mənasındadır; səbəb bildirir.
• ذَا مَالٍ — "mal sahibi", yəni çoxlu dünya malı olan.
• وَبَنِينَ — "oğullar", yəni çoxlu övladı olan.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayə, əvvəlki ayələrdə xatırlanan, and içməyi adət edən, insanları qınayan, söz gəzdirən, xeyirə mane olan, həddi aşan və günaha batmış bir şəxsin xüsusiyyətlərini tamamlayır. Allah buyurur ki, o kimsə yalnız ona görə təkəbbürlük edir, haqqı qəbul etmir və Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) tabe olmaqdan boyun qaçırır ki, o, çoxlu mal və oğullar sahibidir. Yəni onun küfrü və inadkarlığı elmə, dəlilə əsaslanmır; sadəcə olaraq dünya malı və övlad çoxluğu onu azdırıb, özünü böyük sanmağa vadar edib. O, var-dövlətinə arxalanaraq deyir: "Mənim malım və övladlarım var, mənə heç nə olmaz" — və buna görə iman gətirməyi özünə ar bilir.

Bu ayə bizə göstərir ki, dünya malı və övlad çoxluğu insanı haqdan uzaqlaşdırmamalıdır. Əksinə, bunlar Allahın nemətləridir və insan onlara görə Allaha şükür etməli, təkəbbürə qapılmamalıdır. Mal və övlad Allaha yaxınlaşmağa vasitə ola bilər; lakin onlar insanı qürrələndirib haqqı inkar etməyə sövq edərsə, o zaman bu nemətlər sahibi üçün fəsad və ziyana çevrilər. Ayədə həm də bir xəbərdarlıq var: mömin kimsə belə xüsusiyyətlərə malik olanlara qarşı diqqətli olmalı, onların təkəbbürünə və haqqa qarşı inadkarlığına aldanmamalıdır.

3) Dəvət və nəsihət:

Ey insan! Bil ki, malın və övladların çoxluğu səni Allaha qarşı təkəbbürə sövq etməsin. Uca Allah buyurur ki, insan yalnız malına və övladına güvənib haqqı inkar edərsə, bu, onun üçün ən böyük ziyandır. Əsl şərəf və üstünlük malda, övladda deyil; əsl üstünlük imanda, təqvalı olmaqda və Allahın buyurduğu yolla getməkdədir. Quran bizə bu cür nümunələri göstərir ki, biz onlardan ibrət götürək və dünya malına aldanmayaraq Allaha yönələk. Gəl, sən də malını və övladını Allah yolunda xeyirə sərf et, şükür edənlərdən ol və təkəbbürdən uzaq dur. Allahın verdiyi nemətlərə şükür edən kimsə həm dünyada, həm də axirətdə uğur qazanar.