Qalam surasi — Oyat 13

So‘z ma’nolari:

• عُتُلٍّ (utullin): Qo‘pol, qattiq tabiatli, yomon xulqli, dag‘al kishi.
• زَنِيمٍ (zanimin): O‘zga qavmga qo‘shilib olingan, nasabi noaniq, begona qavmga nisbat berilgan kishi. (Ba’zi rivoyatlarda bu sifat Walid ibn Mug‘iyra haqida aytilgan.)

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ga bunday kimsalarga bo‘ysunmaslikni buyurmoqda. Bu yerda ta’riflangan kishi — qo‘pol, qattiq va yomon xulqli bo‘lib, odamlar orasida dag‘alligi bilan tanilgan. U o‘z qavmiga mansub bo‘lmasa ham, ularga qo‘shilib olgan, nasabi noaniq, begona kishi edi. Bunday kimsalar odatda haqni rad etishda, odamlarga ozor berishda va yolg‘on tarqatishda o‘ta shafqatsiz bo‘lishadi. Alloh taolo bu oyatda bunday kimsalarga ergashmaslikni, ularning gapiga quloq solmaslikni qat’iy ta’kidlamoqda. Bu vasf, xususan, Makka mushriklarining kattalaridan biri bo‘lgan Walid ibn Mug‘iyra haqida nozil bo‘lgan bo‘lib, u o‘zining qo‘polligi, yomon xulqi va haqni inkor etishi bilan mashhur edi. Ammo bu oyatdagi ogohlantirish umumiydir — har qanday zamon va makonda bunday xislatlarga ega bo‘lgan kishilardan hazar qilish kerak.

Foydalar:

1. Musulmon kishi har qanday holatda ham haqni qabul qilishi va yolg‘onni rad etishi lozim. Qo‘pol va dag‘al kishilarning so‘zlariga aldanish xavfi katta, shuning uchun ularning gapiga quloq solmaslik kerak.
2. Yomon xulq va qo‘pollik — islomda qoralangan xislatlardir. Alloh taolo bunday kishilarni Qur’onda tanqid qilib, mo‘minlarni ulardan uzoq bo‘lishga chaqiradi.
3. Insonning nasabi yoki ijtimoiy mavqei haqni qabul qilishiga to‘siq bo‘lmasligi kerak. Ammo nasabi noaniq, begona qavmga qo‘shilib olgan kishilar ko‘pincha o‘zlarini katta tutib, haqdan yuz o‘girishadi — bu ham oyatda ogohlantirilgan.
4. Bu oyat mo‘minlarga sabr va haqiqatga sodiqlikni o‘rgatadi: kishilarning qo‘polligi, yomon xulqi yoki boyligi ularning so‘zlarini haqli qilmaydi. Haq — faqat Allohning kitobida va Payg‘ambarining sunnatidadir.