سوره قلم — آیه 15

معانی کلمات:

• تُتْلَىٰ: خوانده شود، قرائت گردد.
• آیَاتُنَا: آیات قرآن کریم ما.
• أَسَاطِیرُ: جمع «أُسطُورَة» به معنای افسانهها، خرافات و داستانهای دروغین و بیاساس.
• الْأَوَّلِینَ: پیشینیان، گذشتگان.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه در ادامه توصیف حال و صفات شخصی است که در آیات پیشین از او سخن به میان آمده است؛ شخصی که بسیار سوگند میخورد، دروغگو و پست است، عیبجوی و سخنچین است، از خیر و نیکی بازمیدارد، متجاوز و گناهکار است و به سبب داشتن مال و فرزندان، طغیان و تکبر میورزد. خداوند متعال در این آیه میفرماید: هنگامی که آیات روشن و روشنگر قرآن بر چنین شخصی تلاوت میشود و سخنان حق و هدایتآمیز خداوند به گوش او میرسد، به جای آنکه با دیده عبرت و خضوع به آن بنگرد و در آن اندیشه کند، با کمال تکبر و عناد، آن را انکار میکند و میگوید: «اینها افسانههای پیشینیان است»؛ یعنی این آیات چیزی جز داستانهای دروغین و خرافات گذشتگان نیست که در کتابها نوشتهاند و به دروغ به خداوند نسبت داده میشود. این سخن نشاندهنده اوج لجاجت و دشمنی او با حق است، زیرا با وجود روشنی و حقانیت آیات، آنها را به خرافات نسبت میدهد تا مردم را از پذیرش آن بازدارد. این آیه هرچند در مورد برخی مشرکان مانند ولید بن مغیره نازل شده است، اما دربردارنده هشداری جدی برای هر مسلمان است که مبادا با افرادی که دارای این صفات زشت و نکوهیده هستند همراهی کند و از آنان پیروی نماید.

فواید و پیامهای آیه:

1. خطر تکبر و ثروت: مال و فرزندان فراوان، اگر با شکر و ایمان همراه نباشد، میتواند عامل طغیان و سرکشی انسان در برابر حق شود؛ پس نعمتهای الهی باید وسیلهای برای نزدیکی به خدا باشند، نه مایه غرور و تکبر.
2. اهمیت تلاوت قرآن: قرآن کریم، آیات روشن و هدایتگر خداوند است و تلاوت آن بر مردم، حجت را بر آنان تمام میکند؛ بنابراین وظیفه مؤمنان است که با دقت و تفکر به آن گوش فرا دهند و آن را بپذیرند.
3. نشانه حقستیزی: تکذیب آیات الهی و نسبت دادن آنها به افسانههای پیشینیان، نشانه بیماری دل و لجاجت در برابر حق است؛ مؤمن واقعی همواره در برابر آیات خدا تسلیم و خاشع است.
4. پرهیز از همراهی با بدان: این آیه هشداری است برای مؤمنان که از پیروی و اطاعت افرادی که دارای صفات ذمیمهای چون دروغ، عیبجویی، بخل و تکبر هستند، بپرهیزند، حتی اگر ظاهراً دارای مال و مقام باشند.
5. پاداش صبر بر آزار: پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) و مؤمنان مأمورند که در برابر چنین تکذیبها و توهینهایی صبر کنند و از راه حق منحرف نشوند؛ زیرا سرانجام نیکویی در انتظار پرهیزکاران است.