سوره اعراف — آیه 100

معانی کلمات:

• یَهْدِ: روشن و آشکار شود، هدایت شدن به فهم و درک.
• یَرِثُونَ الْأَرْضَ: جانشین و وارث زمین شدن، ساکن شدن در زمین پس از نابودی پیشینیان.
• أَصَبْنَاهُم: گرفتارشان کنیم، به عقوبت و عذاب دچارشان سازیم.
• نَطْبَعُ: مهر می‌نهیم، مُهر بر دل می‌زنیم (کنایه از بسته شدن درهای هدایت و فهم).
• لَا یَسْمَعُونَ: نمی‌شنوند (شنیدنِ سودمند و پذیرش).

تفسیر آیه:

آیا برای کسانی که پس از نابودی اهل زمین (امت‌های پیشین مانند عاد و ثمود) وارث زمین شده‌اند و جای آنان را گرفته‌اند، روشن و آشکار نشده است که اگر ما بخواهیم، آنان را نیز به سبب گناهانشان گرفتار عذاب خواهیم کرد، همان‌گونه که پیشینیانشان را به خاطر معاصی‌شان هلاک کردیم؟ این هشدار برای آن است که بدانند سنت الهی بر این جاری است که هر امتی که راه ظلم و گناه را در پیش گیرد، مستحق عذاب است، خواه پیشین باشد خواه پسین. سپس خداوند می‌فرماید که ما بر دل‌های آنان مهر می‌نهیم، به طوری که هیچ پند و اندرزی در آن اثر نمی‌کند و سخن حق را نمی‌شنوند؛ شنیدنی که همراه با تفکر و عبرت‌آموزی باشد، نه صرفاً شنیدن ظاهری. این مهر شدن دل‌ها نتیجهٔ لجاجت و گناهان پی‌درپی آنان است که آنان را از پذیرش حق بازمی‌دارد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. هشدار به مغروران: هیچ‌کس نباید به داشته‌ها و موقعیت خود مغرور شود؛ چرا که سنت الهی در مورد همهٔ انسان‌ها یکسان است و گناه، عذاب را به دنبال دارد، هر که باشد و در هر زمان.
2. عبرت‌آموزی از تاریخ: این آیه ما را دعوت می‌کند که سرنوشت امت‌های پیشین را مطالعه کنیم و از آن پند بگیریم تا دچار همان سرنوشت نشویم.
3. رابطهٔ گناه و قساوت قلب: گناهان مکرر، دل را سخت و از پذیرش حق محروم می‌کند؛ پس باید مراقب اعمال خود باشیم تا دل‌هایمان به تدریج مُهر نشود و از شنیدن حق محروم نگردیم.
4. رحمت و عدالت الهی: خداوند با این هشدار، درِ توبه و بازگشت را باز گذاشته است؛ او پیش از نزول عذاب، اتمام حجت می‌کند تا بندگانش آگاهانه راه حق را برگزینند.
5. اهمیت شنیدنِ همراه با تدبر: شنیدنِ صرفِ کلمات حق کافی نیست؛ آنچه ارزش دارد، شنیدنِ همراه با تفکر، پذیرش و عمل است که انسان را به سعادت می‌رساند.