سوره اعراف — آيت 100

1) ڪجهہ لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَوَلَمْ يَهْدِ: ڇا اُنھن کي اها ڳالھہ واضح نه ٿي؟ / ڇا اُنھن کي اها سمجھہ نه آئي؟
• يَرِثُونَ الْأَرْضَ: زمين جا وارث ٿين ٿا، يعني اڳين قومن جي تباهي کان پوءِ زمين تي آباد ٿين ٿا.
• مِن بَعْدِ أَهْلِهَا: اُنھن جي اڳين رهندڙن کان پوءِ، جيڪي پنھنجي گناھن جي ڪري تباهہ ٿي ويا.
• أَصَبْنَاهُم بِذُنُوبِهِمْ: اسان کين سندن گناھن جي سبب پڪڙي ۽ عذاب ۾ مبتلا ڪريون.
• نَطْبَعُ: اسان مھر لڳايون ٿا / بند ڪريون ٿا.
• فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ: پوءِ اُھي ٻڌي نٿا سگھن، يعني سمجھہ ۽ عبرت واري ٻڌڻ کان محروم ٿي وڃن ٿا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انھن ماڻھن ڏانھن اشارو ڪري ٿي، جيڪي زمين تي اُنھن قومن کان پوءِ آباد ٿيا، جن کي سندن گناھن ۽ سرڪشي جي ڪري تباهہ ڪيو ويو. الله تعاليٰ اُنھن کي تنبيہہ ڪندي فرمايو ته ڇا اُنھن کي اها ڳالھہ سمجھہ ۾ نه آئي ۽ ڇا اُنھن عبرت نه ورتي ته جيڪڏھن اسان چاهيون ته اُنھن کي به سندن گناھن جي سبب ائين ئي پڪڙي سگھون ٿا، جيئن اسان اُنھن جي اڳين قومن سان ڪيو هو؟ اها الله جي انصاف ۽ حڪمت واري سُنّت آهي ته گناھن تي پڪڙ ۽ عذاب اچي ٿو.

پوءِ الله تعاليٰ ٻڌايو ته جڏھن ماڻھو مسلسل گناھن ۽ غفلت ۾ مبتلا رهن ٿا ۽ عبرت حاصل نه ٿا ڪن، تڏھن اسان سندن دلين تي مھر لڳائي ڇڏيون ٿا، اُنھن تي بندش وجهي ڇڏيون ٿا، نتيجو اهو نڪري ٿو ته اُھي حق کي قبول ڪرڻ ۽ نصيحت کي سمجھہ سان ٻڌڻ کان محروم ٿي وڃن ٿا. اُنھن جي دلين ۾ حق داخل نه ٿو ٿئي ۽ ڪا موعظت اُنھن کي فائدو نه ٿي ڏئي.

هن آيت ۾ اڳين قومن جي تاريخ مان سبق ورتو ويو آهي ته زمين جي وارث ٿيڻ ۽ اڳين جي جاءِ وٺڻ کان پوءِ به جيڪڏھن ماڻھو ساڳيا گناھہ ۽ ساڳي سرڪشي ڪندا رهن، ته اُنھن کي به ساڳيو انجام ملندو. الله جي عذاب کان اڳ ۾ ئي عبرت حاصل ڪرڻ ۽ پنھنجي اصلاح ڪرڻ ئي عقلمندي آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي سُنّت ۾ تبديلي نہ ٿي اچي؛ جيڪي قومون گناھن ۾ ٻڏيون، اُھي تباهہ ٿيون. اسان کي اُنھن جي تاريخ مان عبرت وٺڻ گھرجي.
• زمين ۽ حڪومت ۽ اقتدار الله جي طرفان امانت آهي؛ جيڪڏھن اسان ان امانت ۾ خيانت ۽ گناھہ ڪنداسين ته اسان کي به ساڳيو انجام ملندو.
• الله تعاليٰ جي رحمت ۽ مغفرت اُنھن لاءِ آهي، جيڪي وقت تي جاڳن، توبہ ڪن ۽ پنھنجي اصلاح ڪن.
• دلين تي مھر لڳڻ کان اڳ ۾ ئي اسان کي قرآن ۽ نصيحت ڏانھن ڪن ڏيڻ گھرجي، ۽ سمجھہ سان ٻڌڻ گھرجي.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن کي کليل دل سان ٻڌون، ان تي غور ڪيون ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪريون، ته جيئن اسان عبرت وٺندڙن ۾ شامل ٿيون، نه ته غافلن ۾.
• اسلام ۽ قرآن اسان کي سيکارين ٿا ته دنيا جي زندگي عارضي آهي، ۽ اصل ڪاميابي آخرت جي آهي؛ تنھنڪري اسان کي پنھنجي دلين کي سختي ۽ غفلت کان بچائڻ گھرجي.