سوره اعراف — آیه 134

معانی کلمات:

• رِجز: عذاب و بلا؛ در این آیه منظور عذابهای گوناگونی است که بر فرعونیان نازل شد، مانند طوفان، ملخ، شپش، قورباغهها و خون.
• بما عهد عندک: به آن پیمانی که نزد توست؛ یعنی به عهد نبوت و رسالتی که خداوند با تو بسته است.
• لنؤمنن لک: قطعاً به تو ایمان میآوریم.
• لنرسلن معک: حتماً بنیاسرائیل را با تو رها میکنیم و آزاد میگذاریم.

تفسیر آیه:

هنگامی که عذابهای پیاپی بر فرعون و قومش فرود آمد و سختی و بلا آنان را در برگرفت، درمانده و مضطر شدند و به موسی علیهالسلام پناه آوردند و گفتند: ای موسی! از پروردگارت بخواه که این عذاب را از ما بردارد؛ به حق آن پیمانی که با تو بسته و تو را به نبوت برگزیده است. پس اگر این عذاب را از ما برداری، ما به تو ایمان میآوریم و بنیاسرائیل را با تو آزاد میگذاریم تا هر جا بخواهند بروند و دیگر مانع آنان نخواهیم شد.

آنها در حال اضطرار و ناچاری، زبان به اقرار و وعده گشودند، اما این وعدهها از روی صدق و ایمان نبود؛ بلکه تنها برای رهایی از گرفتاری بود. به همین دلیل، وقتی عذاب برداشته میشد، دوباره پیمانشکنی میکردند و بر عناد و کفر خود باقی میماندند. این رفتار نشان میدهد که ایمانِ در حال اضطرار و اجبار، ارزشی ندارد و خداوند تنها ایمانِ از روی اختیار و یقین را میپذیرد.

فواید و درسهای آیه:

• انسان در سختیها و بلاها به یاد خدا میافتد و به درگاه او روی میآورد؛ پس بلاها میتوانند وسیلهای برای بیداری و بازگشت به سوی خدا باشند.
• پیامبران، رحمت الهی هستند و حتی برای دشمنان خود نیز دعای خیر میکنند و از خدا میخواهند که عذاب را بردارد؛ این نشانه رحمت و مهربانی آنان است.
• وعدههایی که از روی اضطرار و بدون ایمان قلبی داده میشود، پایدار نیست و انسان با ایمان راستین باید در آسانی و سختی یکسان باشد.
• پیمانشکنی و عهدشکنی از صفات ناپسند است و مؤمن باید به عهد خود وفا کند، چنانکه خداوند وفای به عهد را از صفات مؤمنان برشمرده است.
• این آیه نشان میدهد که قدرت و حکومت فرعونیان در برابر عذاب الهی هیچ ارزشی ندارد و تنها ایمان و تقوا مایه نجات است.