Аль-Араф сүресі — Аят 138

1. Сөздердің мағынасы:

• وَجَاوَزْنَا: өткіздік, кесіп өткіздік.
• الْبَحْرَ: теңіз (бұл жерде Қызыл теңіз).
• يَعْكُفُونَ: бір нәрсеге беріліп, одан кетпей, үнемі соған құлшылық қылып отырады.
• أَصْنَامًا: пұттар, яғни адамдар өз қолдарымен жасап, құдай орнына табынатын нәрселер.
• تَجْهَلُونَ: надандық танытасыңдар, білмейсіңдер, ақиқаттан хабарсызсыңдар.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала Исраил ұрпақтарын Мұса (ғ.с.) арқылы теңізден аман-есен өткізді. Олар теңізді кесіп өткен соң, жолда бір елді мекенге тап болды. Ол елдің адамдары өздері жасаған пұттарына беріліп, оларға үнемі табынып, құлшылық етіп жатқан еді. Мұны көрген Исраил ұрпақтары Мұсаға: «Ей Мұса! Олардың пұттарына табынатыны сияқты, бізге де бір пұт жасап бер, біз де оған құлшылық қылайық», – деді. Сонда Мұса (ғ.с.) оларға: «Шынында сендер надан, білімсіз елсіңдер. Аллаһтың ұлылығын, Оған ғана құлшылық ету керектігін, Оған серік қосуға болмайтынын білмейсіңдер», – деп жауап берді.

Бұл аятта Исраил ұрпақтарының Аллаһтың көптеген кереметтерін көріп тұрып, бірден пұтқа табынуға бет бұрғаны баяндалады. Олар теңіздің жарылып, аман-есен өткенін көргендеріне қарамастан, имандары әлсіз болып, басқаларға еліктеп, Аллаһқа серік қосуды сұрады. Мұса (ғ.с.) олардың бұл сұранысының қаншалықты қате және надандық екенін ашық түрде айтып, оларды түзеуге тырысты.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Аллаһтың құдіреті мен мейірімі: Аллаһ Тағала Өзінің құдіретімен Исраил ұрпақтарын теңізден аман-есен өткізді. Бұл – Аллаһтың әлсіз құлдарына деген мейірімі мен қамқорлығының белгісі. Ол қалаған нәрсені іске асыруға қабілетті.
• Надандықтың қаупі: Исраил ұрпақтары Аллаһтың көптеген кереметтерін көргеніне қарамастан, пұтқа табынушыларға еліктеп, өздеріне де пұт жасауды сұрады. Бұл – надандықтың, имансыздықтың және Аллаһты танымаудың салдары. Надандық адамды адасушылыққа, серік қосуға жетелейді.
• Тәухидтің маңыздылығы: Мұса (ғ.с.) оларға Аллаһтан басқаға құлшылық етуге болмайтынын, тек Аллаһқа ғана құлшылық ету керектігін ескертті. Бұл – барлық пайғамбарлардың негізгі уағызы болған тәухидтің, яғни Аллаһты бір деп танудың маңыздылығын көрсетеді.
• Басқаларға еліктеудің зияны: Исраил ұрпақтары пұтқа табынушыларды көріп, оларға еліктегісі келді. Бұл – адам баласының жақсы-жаманды ажыратпай, көпшілікке еліктей салу қаупін көрсетеді. Мұсылман адам әрдайым ақиқатты ұстанып, қате жолға еліктемей, саналы түрде әрекет етуі керек.
• Ғалымдардың, пайғамбарлардың рөлі: Мұса (ғ.с.) халықтың қате сұранысына бірден тойтарыс беріп, оларды тура жолға шақырды. Бұл – діни көсемдердің, ғалымдардың халықты түзеудегі, надандықтан сақтандырудағы маңызды рөлін көрсетеді.
• Исламның адамзатқа деген мейірімі: Ислам адамды пұтқа табынудан, надандықтан арылтып, тек Аллаһқа құлшылық етуге шақырады. Бұл – адамзаттың нағыз бақыты мен абыройына жету жолы. Ислам – ақыл мен парасаттың, таза иманның діні.