Аль-Араф сүресі — Аят 85

1. Сөздердің мағыналары:

• مَدْيَنَ (Мәдиян): Мәдиян – Ибраһим пайғамбардың ұрпағынан шыққан адамның аты, сол атымен аталған қала мен елді мекен.
• أَخَاهُمْ (ағалары): Яғни рулас, туыс жағынан аға-бауырлары, дін жағынан емес.
• بَيِّنَةٌ (айқын дәлел): Пайғамбардың шыншылдығын растайтын ашық дәлел, ғажайып белгі.
• الْكَيْلَ (өлшеу): Сату-сатықта өлшеп беруді толық, кемітпей орындау.
• الْمِيزَانَ (таразы): Таразымен тартқанда толық, әділ тарту.
• تَبْخَسُوا (кеміту): Адамдардың құқығын, үлесін азайту, кеміту.
• أَشْيَاءَهُمْ (олардың заттарын): Адамдардың құқықтарын, мал-мүлкін, үлесін.
• تُفْسِدُوا (бұзу): Күпірлік, зұлымдық, күнә жасау арқылы жер бетінде бүлік шығару.

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала Мәдиян еліне олардың туысы Шұғайыпты (ғ.с.) пайғамбар етіп жіберді. Шұғайып (ғ.с.) қауымына былай деді: «Уа, қауымым! Жалғыз Аллаға ғана құлшылық етіңдер! Сендерге Одан басқа құлшылыққа лайықты тәңір жоқ. Раббыларыңнан сендерге менің шыншылдығымды растайтын айқын дәлел келді. Енді өлшегенде де, таразымен тартқанда да толық, әділ орындаңдар. Адамдардың құқықтарын кемітпеңдер, оларды алдап, мал-мүлкін азайтпаңдар. Жер бетінде бұрынғы пайғамбарлар арқылы түзелгеннен кейін бүлік шығармаңдар, күпірлік пен күнәға батпаңдар. Міне, осы айтқаным – сендер үшін дүниеде де, ақыретте де қайырлы. Егер шынымен иман келтірген болсаңдар, осыны ұстаныңдар».

Бұл аятта Шұғайып пайғамбардың үш негізгі шақыруы баяндалады: біріншісі – Алланы жалғыз деп білу және Оған шын ықыласпен құлшылық ету; екіншісі – адамдармен қарым-қатынаста әділ болу, сауда-сатықта өлшеуді де, таразыны да толық орындау, ешкімнің құқығын кемітпеу; үшіншісі – жер бетінде бүлік шығармау, яғни күпірлік пен күнәдан сақтану. Пайғамбар бұл шақырудың адамдарға тек ақыретте ғана емес, дүниеде де пайдалы екенін, шынайы иман келтірген адам үшін бұдан артық қайыр жоқ екенін ескертті.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Алла Тағала әр елге өз ішінен, өз тілінде сөйлейтін пайғамбар жібереді. Бұл – Алланың рақымы мен даналығының көрінісі.
• Шынайы құлшылық – тек жалғыз Аллаға ғана бағышталуы тиіс. Одан басқа ешбір тәңір құлшылыққа лайық емес.
• Сауда-сатықта әділ болу, өлшеуді де, таразыны да толық орындау – иманның бір бөлігі. Алдау, кеміту, адамдардың құқығын таптау – үлкен күнә.
• Жер бетінде бүлік шығару, күпірлік пен күнәға бату – Алланың тыйған ісі. Ал түзелу, әділдік орнату – Алланың разылығына жеткізетін жол.
• Ислам – тек ақыретті ғана емес, дүниені де түзететін дін. Ол адамдар арасында әділдік, адалдық, мейірімділік орнатады.
• Шынайы иман – адамды жақсылыққа бастайды, жамандықтан тыйылады. Иманды адам Алланың әмірін орындап, тыйғанынан тыйылады.
• Бұл аят бізге Алланың әмірлерін орындау – өзіміз үшін қайырлы екенін, ал күнәдан сақтану – бақытқа жеткізетін жол екенін үйретеді.