سوره معارج — آیه 15

معانی کلمات:

• کَلَّا: حرف ردع و زجر است؛ یعنی هرگز چنین نیست و چنین نخواهد شد.
• لَظَىٰ: نامی از نامهای جهنم است و به معنای آتشی است که شعله میکشد و زبانه میکشد و بسیار سوزان است.

تفسیر آیه:

این آیه پاسخی است به آرزوی بیهودهی مجرمان که در آیات پیشین گفته بودند: «ای کاش میتوانستیم با فدیه دادن فرزندان، همسران و خویشاوندان خود، یا حتی با دادن تمام آنچه در زمین است، خود را از عذاب آن روز بازخرید کنیم.» خداوند متعال با قاطعیت این خیال باطل را رد میکند و میفرماید: هرگز چنین نیست! هیچ فدیه و بلاگردانی نمیتواند شما را از عذاب الهی نجات دهد. آن آتش، همان «لَظىٰ» است؛ آتشی سخت افروخته و شعلهور که زبانه میکشد و از شدت حرارت، پوست سر و تمام اعضای بدن را میکند و برمیکَند. این آتش، کسانی را فرا میخواند که در دنیا از حق روی گردانیدند، فرمان خدا و رسولش را ترک کردند و ثروت اندوختند و در گنجینهها نگاه داشتند و حق خدا را در آن ادا نکردند.

فواید و پیامهای آیه:

• هیچ چیز در برابر عذاب خداوند توانایی نجات انسان را ندارد؛ نه مال، نه فرزند، نه مقام و نه هیچ فدیه و بلاگردانی. پس تنها راه نجات، ایمان و عمل صالح در دنیاست.
• نامهای جهنم (مانند لَظى، سَقَر، حُطَمه) هر کدام بیانگر جنبهای از شدت و وحشت عذاب است تا بندگان از غفلت بیدار شوند و بهسوی پروردگار بازگردند.
• محبت به خدا و اطاعت از رسول او، و پرداخت حقوق مالی (مانند زکات و صدقه) سپری است که انسان را از این آتش سوزان در امان نگه میدارد.
• این آیه هشداری است برای کسانی که ثروتاندوزی را هدف زندگی قرار میدهند و از مسئولیتهای اجتماعی و دینی خود غافل میشوند؛ چرا که مال بدون شکر و ادای حق، مایهی عذاب خواهد بود.