سوره معارج — آیه 18

معانی کلمات:

• جَمَعَ: گرد آوردن و جمع کردن مال.
• أَوْعَىٰ: در ظرف و جایگاه نهادن؛ کنایه از بخل ورزیدن و امساک کردن، به این معنا که مال را در ظرف خود نگه داشت و از انفاق آن خودداری کرد.

تفسیر آیه:

این آیه در ادامه توصیف حال کسانی است که در دنیا از حق رویگردان بودند و به طاعت خدا و رسولش پشت کردند. خداوند میفرماید: او مال را جمع کرد و در گنجینه و ظرف خود نهاد و از ادای حق خدا در آن خودداری ورزید. او نه تنها در راه خیر و انفاق در راه خدا هزینه نکرد، بلکه با بخل و امساک، مال را احتکار نمود و حقوق واجب آن مانند زکات را نپرداخت. این صفت نکوهیده، نشانه دلبستگی شدید به دنیا و غفلت از آخرت است و چنین کسی در قیامت با عاقبتی سخت روبهرو خواهد شد.

فواید و پیامهای آیه:

• مال، امانتی از سوی خداوند است و انسان باید آن را وسیلهای برای رسیدن به رضای الهی قرار دهد، نه اینکه آن را در بند کشد و از آن بت سازد.
• بخل و جمعآوری مال بدون ادای حقوق واجب، از صفات ناپسندی است که انسان را از رحمت خدا دور میکند و در قیامت مایه حسرت و عذاب میشود.
• اسلام دین تعادل و میانهروی است؛ انسان را به کسب روزی حلال و بهرهبرداری از نعمتها دعوت میکند، اما در عین حال بر انفاق، زکات و کمک به نیازمندان تأکید دارد تا جامعه اسلامی سرشار از همدلی و برکت شود.
• این آیه هشدار میدهد که ثروتاندوزی بیپایان و بخل، انسان را از یاد خدا و آخرت غافل میکند و سرانجام او را به هلاکت میرساند؛ پس مؤمن باید با شکرگزاری و انفاق، مال خود را پاک و مایه برکت قرار دهد.