سوره مدثر — آیه 16

معانی کلمات:

• کَلَّا: حرف ردع و زجر است؛ یعنی هرگز، چنین نیست.
• عَنِیدًا: یعنی معاند، لجوج و کسی که با وجود دانستن حق، از آن رویگردان میشود و با آن دشمنی میورزد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر نعمتهای فراوانی که به این شخص (ولید بن مغیره) داده بود — مال گسترده، فرزندان حاضر و آماده بودن وسایل زندگی — میفرماید: هرگز چنین نیست که او گمان میکند. این شخص خیال میکند به خاطر این نعمتها، در آخرت هم از جایگاه والایی برخوردار خواهد شد؟! هرگز! او در برابر آیات و نشانههای روشن ما (قرآن) عناد و لجاجت ورزید و با وجود اینکه حقانیت آن را میدانست، آن را انکار کرد و با آن به دشمنی برخاست. او نه تنها شکرگزار نعمتهای ما نبود، بلکه در برابر آیات ما سرکشی کرد و تکذیبشان نمود. به همین دلیل، سزاوار عذاب سخت و طاقتفرسایی خواهد بود که هیچ گریزی از آن ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. ناسپاسی در برابر نعمتها، انسان را به عناد و لجاجت میکشاند: کسی که نعمتهای خدا را میبیند اما شکرگزار نیست، به تدریج قلبش سخت شده و در برابر حق، عناد میورزد.
2. ثروت و اولاد، معیار کرامت و برتری نیست: این آیه به ما میآموزد که نعمتهای دنیوی نه نشانه محبوبیت نزد خداوند است و نه تضمینکننده سعادت آخرت. چه بسا افرادی که از مال و فرزند فراوان برخوردارند اما در پیشگاه خداوند مبغوضترین خلق هستند.
3. عناد با حق، سرچشمه هلاکت است: کسی که با علم و آگاهی، حق را انکار کند و با آن بجنگد، عاقبتی جز عذاب و خواری نخواهد داشت. این درس مهمی برای ماست که اگر حقیقتی را شناختیم، در برابر آن تسلیم شویم و تکبر نورزیم.
4. امید واهی، گمراهکننده است: انسان نباید به داشتههای مادی خود مغرور شود و گمان کند که خداوند در آخرت نیز به او پاداش خواهد داد. این امید واهی، سرابی بیش نیست و تنها اعمال صالح و ایمان راستین است که در پیشگاه خداوند ارزش دارد.