سوره عبس — آیه 12

معانی کلمات:

• «شَاءَ»: بخواهد، اراده کند.
• «ذَکَرَهُ»: آن را یاد کند، پند گیرد (ضمیر به قرآن یا موعظه بازمیگردد).

تفسیر آیه:

این آیه ادامه سخن درباره قرآن و موعظه الهی است. خداوند متعال پس از بیان اینکه این سوره و آیاتش تذکر و یادآوری است، میفرماید: پس هر کس بخواهد، از آن پند میگیرد و به یاد خدا میافتد. یعنی راه برای همه باز است؛ نه اجباری در کار است و نه مانعی بر سر راه کسی قرار دارد. هر کس اراده کند که از این قرآن بهرهمند شود و دل خود را با یاد خدا روشن سازد، میتواند. این آیه بیانگر اختیار انسان و آزادی او در انتخاب راه هدایت است؛ اما در عین حال، تأکید دارد که این تذکر تنها برای کسانی سودمند است که خود بخواهند و اراده کنند. قرآن وسیله هدایت است، اما بهرهگیری از آن به خواست و تلاش خود انسان بستگی دارد. پس نه کسی میتواند دیگری را به زور هدایت کند و نه هدایت بدون اراده شخص محقق میشود.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند هیچکس را مجبور به پذیرش حق نکرده است؛ بلکه راه را نشان داده و انتخاب با خود انسان است. این نشانه کرامت و احترام خداوند به انسان است که او را مختار آفریده است.
• قرآن و یاد خدا دریچهای است که هر کس بخواهد میتواند از آن وارد شود؛ هیچ مانعی جز بیارادگی خود انسان وجود ندارد.
• ارزش و تأثیر پند و موعظه زمانی آشکار میشود که انسان با میل و رغبت به سراغ آن برود؛ پس باید در دل خود شوق یاد خدا را زنده کنیم.
• این آیه انگیزهای برای تلاش و مجاهده با نفس است؛ چرا که هدایت و سعادت در گرو خواستن و اراده کردن است و خداوند نیز یاریگر کسانی است که بخواهند.