Takvir surasi — Oyat 29

Kalimalarning ma'nolari:

• Tasho'un: xohlaysizlar, iroda qilasizlar.
• Yashaa: xohlaydi, iroda qiladi.
• Rabbul-'alamiin: barcha olamlarning Robbisi, ya'ni ularning Yaratuvchisi, Tarbiyachisi va Mutlaq hukmdori.

Tafsir:

Ushbu oliy martabali oyatda Alloh taolo bandalariga O'zining cheksiz qudrati va hukmronligini eslatib, shunday deydi: Ey insonlar! Sizlar to'g'ri yo'lni tanlash, iymon va istiqomatda sobit qolishni faqat Allohning irodasi va xohishi bilangina xohlay olasizlar. Ya'ni, sizning irodangiz mustaqil emas, balki Allohning irodasiga bog'liqdir. Agar Alloh sizga xohish va qobiliyat bermasa, siz hech qanday yaxshilikni, to'g'rilikni va hidoyatni o'zingizcha tanlay olmaysiz. Chunki U barcha olamlarning, ya'ni butun mavjudotning Robbisi, Egasi va Tarbiyachisidir. Uning irodasi hamma narsani qamrab olgan va Uning hukmiga hech kim qarshi chiqa olmaydi.

Bu oyat quyidagi vaziyatda nozil bo'lgan: Mushriklar Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ga: "Ish o'zimizda-ku, xohlasak to'g'ri yo'lga kiramiz, xohlamasak kirmaymiz", deyishgan edi. Shunda Alloh taolo bu oyatni nozil qilib, insonning irodasi Allohning irodasiga bog'liq ekanini, hech kim Uning xohishisiz biror narsani qila olmasligini bayon qildi. Lekin bu insonning majburlanganini bildirmaydi, balki inson o'z ixtiyori bilan tanlaydi, ammo bu tanlash qobiliyatini ham unga Alloh bergan.

Foydalar va saboqlar:

1. Ushbu oyat musulmonlarga taqdir va qazo-qa dar haqida to'g'ri e'tiqodni o'rgatadi: inson o'z ixtiyoriga ega, lekin bu ixtiyor Allohning irodasi doirasidadir.
2. Bandaning o'z kuchi va qudratiga emas, balki har ishda Allohga suyanishi va Undan yordam so'rashi lozimligini uqtiradi.
3. Bu oyat insonni kamtarlikka, o'z ojizligini tan olishga va har bir yaxshilikni Allohning fazli va marhamati deb bilishga chorlaydi.
4. Musulmon kishi har qanday ezgu ishni boshlashda "In shaa Alloh" deb, Allohning irodasiga tayanishi kerakligini eslatadi.
5. Bu oyat inson qalbini Allohga bog'laydi va Unga bo'lgan muhabbat va tavakkulni mustahkamlaydi, chunki barcha ishlar Uning qo'lidadir.