Inshiqoq surasi — Oyat 19

Kalimalarning ma’nolari:

• لَتَرْكَبُنَّ: Albatta, sizlar (ey insonlar) bir holatdan ikkinchi holatga o‘tib, ketma-ket bosqichlarni boshdan kechirasizlar.
• طَبَقًا عَن طَبَقٍ: Bir tabaqadan (bosqichdan) keyin boshqa tabaqaga, ya’ni holma-hol, darajama-daraja.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo insonlarga xitob qilib, ularning hayot yo‘li turli bosqichlardan iborat ekanini bayon qilmoqda. Ey insonlar! Sizlar, albatta, bir holatdan ikkinchi holatga, bir bosqichdan keyin boshqa bosqichga o‘tasizlar. Avval ona qornida nufa (urug‘) bo‘lasizlar, so‘ng alaqa (laxta qon), keyin mudg‘a (chaynalgan go‘sht) holatiga kelasizlar. So‘ngra dunyoga kelib, tirik hayot kechirasizlar, keyin esa o‘lim keladi va oxir-oqibat qiyomat kuni qayta tirilib, hisob-kitobga tortilasizlar. Bu bosqichlarning har biri Allohning qudrati va hikmati bilan bo‘lib, inson ularning birortasidan qochib qutula olmaydi. Bu holatlar insonning ixtiyorida emas, balki ularni yaratgan va boshqarib turgan zot — Alloh taoloning amriga bo‘ysunishdir. Demak, inson bu o‘tkinchi dunyoda faqat bir bosqichda turibdi, lekin uning oldida yana ko‘plab bosqichlar bor: o‘lim, qabr azobi yoki ne’mati, qiyomat, hisob-kitob, sirot ko‘prigi, jannat yoki do‘zax. Bu bosqichlarning har biri o‘zidan oldingisidan og‘irroq va muhimroqdir.

Foydalar:

Ushbu oyatdan olinadigan eng katta saboq — inson bu dunyoda abadiy qolmasligini, uning oldida ko‘plab bosqichlar borligini anglashdir. Bu e’tiqod insonni dunyoga berilib ketishdan, gunohlarga cho‘mishdan saqlaydi va uni oxiratga tayyorgarlik ko‘rishga undaydi. Shuningdek, bu oyat insonga o‘z hayotini bir imtihon sifatida ko‘rishni o‘rgatadi: har bir bosqichda Allohga itoat qilish va Uning buyruqlariga amal qilish orqali yaxshi natijalarga erishish mumkin. Inson bu bosqichlardan o‘tishda yolg‘iz emas, balki Alloh taolo unga rahm qiladi, to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatadi va sabr bersa, oxirgi bosqich — jannatda mangu baxt-saodatga erishadi. Bu esa musulmonni umidvor qiladi va uni yaxshi amallarga chorlaydi.