Tövbə surəsi — Ayə 115

Söz izahı:

• يُضِلَّ (yudilla): Azdırmaq, haqq yoldan çıxarmaq mənasındadır. Burada Allahın bir qövmü, onlara haqqı bəyan etmədən əvvəl məsuliyyətə cəlb etməsi mənasında işlənmişdir.
• مَا يَتَّقُونَ (mā yəttəqūn): Çəkinməli olduqları şeylər, yəni haramlar və qadağalar.
• هُدَاهُمْ (hüdāhüm): Onlara hidayət verməsi, İslamı nəsib etməsi.

Ayənin təfsiri:

Allah Təala heç bir qövmü, onlara doğru yolu göstərib hidayət verdikdən sonra, çəkinməli olduqları şeyləri onlara aydın şəkildə bəyan etmədən azğınlığa məhkum etməz. Yəni Allahın adəti belədir: əvvəlcə buyruqlarını və qadağalarını açıq-aydın bildirir, haqqı göstərir, sonra isə kim bu bəyan edilmiş həqiqətlərə əməl etməzsə, o zaman haqq yoldan sapmağa layiq olur. Bu, Allahın ədalətinin və mərhəmətinin təzahürüdür — O, heç kəsi bilmədiyi bir şeydən ötrü məsuliyyətə çəkməz.

Bu ayə bir çox səhabənin, xüsusilə də müşriklər üçün bağışlanma diləyənlərin halı ilə bağlı nazil olmuşdur. Onlar cahiliyyət dövründə müşriklər üçün dua edirdilər, çünki hələ bu barədə qadağa onlara çatmamışdı. Allah onlara bu hökmü bəyan etdikdən sonra, əgər yenə də bu əməli davam etdirsəydilər, o zaman azğınlığa düşmüş sayılacaqdılar. Deməli, ilahi hökmün əsası belədir: bəyan etmədən məsuliyyət yoxdur.

Həqiqətən, Allah hər şeyi biləndir. O, qullarının keçmiş halını da, gələcəkdə nə edəcəyini də, bəyan etdikdən sonra kimin itaət edib kimin üz döndərəcəyini də tam bilir. Ona heç bir şey gizli qalmaz. Bu bilik Allahın ədalətli hökmünün əsasını təşkil edir — O, hər kəsi layiq olduğu şəkildə qiymətləndirir.

Ey insan! Bu ayə sənə Allahın sonsuz mərhəmətini və ədalətini göstərir. Rəbbin səni cahil buraxıb məsuliyyətə çəkməz; əvvəlcə sənə doğru yolu göstərir, halalı-haramı bəyan edir, sonra isə səni seçimində sərbəst buraxır. Elə isə bu bəyan edilmiş həqiqətlərə qulaq as, onları qəlbində yaşat və əməllərinlə Allaha şükür et. Unutma ki, hər bir bəyan edilmiş hökm sənin xeyrinədir — səni Cəhənnəmdən qoruyub Cənnətə yönəldən bir işıqdır. Allahın kəlamına sarıl, çünki O, hər şeyi bilir və sənin üçün ən yaxşısını seçir.