Tavba surasi — Oyat 115

Kalimalarning ma'nolari:

• لِيُضِلَّ – adashtirish, yo'ldan ozdirish (bu yerda: adashtirilgan deb hukm qilish, jazolash ma'nosida).
• هَدَاهُمْ – ularni hidoyatga (to'g'ri yo'lga) yetaklagan.
• يُبَيِّنَ – bayon qilish, oydinlashtirish, tushuntirish.
• مَا يَتَّقُونَ – o'zlari saqlanishlari lozim bo'lgan narsalar (gunohlar, haram ishlar).

Tafsir:

Alloh taolo bir qavmni hidoyatga yetaklaganidan so'ng, ularni adashtirilgan deb hukm qilish yoki ularni shu holatda jazolash uchun avval ularga nimalardan saqlanishlari kerakligini bayon qilmay turib, bunday qilmaydi. Ya'ni, Alloh bandalariga rahmli va adolatli zotdir. U zot insonlarga to'g'ri yo'lni ko'rsatgach, ularga harom qilingan narsalarni, gunoh bo'lgan ishlarni aniq-ravshan tushuntirib berguncha, ularni adashgan deb hisoblamaydi va ularni jazoga tortmaydi.

Agar biror qavmga Allohning hukmi bayon qilinganidan so'ng, ular o'sha hukmga amal qilmasa yoki taqiqlangan narsalarni qilishda davom etsa, mana shunda ular haqiqatan ham adashgan bo'ladilar va jazolanishga loyiq bo'ladilar. Alloh taolo bu oyatda musulmonlarning mushriklar uchun istig'for so'rashlari haqidagi masalani ham bayon qilmoqda – bu ish taqiqlangani haqida oyat nozil bo'lmaguncha, buni qilganlar adashgan deb hukm qilinmagan. Hukm bayon qilingach, endi bunga amal qilmaslik adashishdir.

Alloh taolo har bir narsani biluvchidir. U bandalarining holatini, ularning qanday amal qilishlarini, qaysi holatda ekanliklarini to'liq biladi. U zot sizlarga o'rgatmagan narsalaringizni o'rgatdi, foydali bo'lgan narsalarni bayon qildi va o'z risolasini yetkazish orqali sizlarga hujjat (dalil) qo'ydi. Endi hujjat bayon bo'lgach, hech kimning bahonasi qolmaydi.

Foydalar:

• Alloh taoloning adolati va rahmati shuni taqozo etadiki, U hech qachon bandalarini bilmasdan, ogohlantirmasdan, hukmni bayon qilmasdan jazolamaydi. Bu Allohning bandalariga bo'lgan cheksiz marhamatidir.
• Islom dinida ilmsiz ish qilish uchun uzr yo'q, lekin Alloh hukmni bayon qilguncha jazo ham yo'q. Bu esa insonlarni ilm o'rganishga, dinni o'rganishga undaydi.
• Alloh taolo har bir ishni, har bir niyatni biladi. Shuning uchun bandalar o'z ishlarida ehtiyotkor bo'lishlari, Allohning hukmlarini o'rganib, unga amal qilishlari kerak.
• Bu oyat musulmonlarga katta rahmat va yengillikdir – ular bilmagan holda qilgan xatolari uchun, agar Allohning hukmi ularga yetib bormagan bo'lsa, kechirilishiga umid qilishlari mumkin.