سوره فاتحہ — آيت 1

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• بِسْمِ: ”ب“ جو مطلب آهي ”ذريعي“ يا ”سان“، يعني ”الله جي نالي سان“.
• اللَّهِ: الله تعاليٰ جي ذات جو خاص نالو آهي، جيڪو صرف ۽ صرف هن ئي لاءِ آهي، ٻيو ڪو به هن نالي سان موسوم ناهي.
• الرَّحْمَٰنِ: اهڙو رحمدل جنهن جي رحمت هر شيءِ تي عام ۽ وسيع آهي.
• الرَّحِيمِ: اهڙو مهربان جيڪو مؤمنن تي خاص رحمت ۽ مهرباني فرمائي ٿو.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت سورة الفاتحہ جي پهرين آيت آهي، ۽ ان کي ”بسملہ“ چيو وڃي ٿو. هن جو مطلب اهو آهي ته آءٌ قرآن جي تلاوت جو آغاز الله تعاليٰ جي نالي سان ڪريان ٿو، ۽ پنهنجي هر ڪم ۾ سندس ئي مدد ۽ برڪت طلب ڪريان ٿو.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ جا ٽي عظيم نالا ذڪر ٿيل آهن:

1. الله: اهو رب تعاليٰ جو خاص نالو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”اهڙي ذات جيڪا عبادت جي لائق آهي ۽ ڪو ٻيو سندس عبادت جو حقدار ناهي.“ هي الله جو خاص نالو آهي، ٻيو ڪو به هن نالي سان نه سڏيو وڃي ٿو.
2. الرحمٰن: اهو الله تعاليٰ جو اهڙو نالو آهي جيڪو سندس ذات ۾ قائم رحمت جي صفت ڏانهن اشارو ڪري ٿو. سندس رحمت انتهائي وسيع ۽ عام آهي، جيڪا سڀني مخلوقن کي گهيري ۾ آڻي ٿي — مؤمن هجي يا ڪافر، انسان هجي يا جانور، سڀ سندس عام رحمت جو فيض ماڻين ٿا.
3. الرحيم: اهو نالو سندس رحمت جي ان عمل ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيڪو سندس ٻانهن تائين پهچي ٿو. يعني الله تعاليٰ پنهنجي خاص رحمت سان مؤمنن تي مهرباني فرمائي ٿو ۽ انهن کي پنهنجي فضل ۽ ڪرم سان نوازي ٿو.

ان ٻنهي نالن (الرحمٰن ۽ الرحيم) ۾ الله تعاليٰ جي رحمت جي صفت ثابت ٿئي ٿي، جيئن سندس عظمت ۽ جلال جي شان سان مناسب آهي. الرحمٰن جو تعلق سندس ذات جي صفت سان آهي، ۽ الرحيم جو تعلق سندس رحمت جي مخلوقن تائين پهچڻ سان آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• هر ڪم جو آغاز الله جي نالي سان ڪرڻ گهرجي: ڇاڪاڻ ته ان سان ڪم ۾ برڪت ۽ پاڪيزگي اچي ٿي، ۽ شيطان کان حفاظت ٿئي ٿي.
• الله تعاليٰ جي رحمت کي سڃاڻڻ: هن آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسان جو رب انتهائي مهربان ۽ رحمدل آهي، جيڪو سڀني مخلوقن تي عام رحمت فرمائي ٿو ۽ مؤمنن تي خاص مهرباني ڪري ٿو.
• الله تعاليٰ جا نالا ۽ صفتون سکڻ: هن آيت ۾ الله جا ٽي عظيم نالا آهن، جن کي سمجهڻ ۽ انهن تي ايمان آڻڻ هر مسلمان لاءِ ضروري آهي.
• اسلام جي سونهن: اسلام اسان کي سيکاري ٿو ته اسان جو رب ڪيترو مهربان آهي ۽ اسان کي هر وقت سندس رحمت جي اميد رکڻ گهرجي، ڪڏهن به سندس رحمت کان مايوس نه ٿيڻ گهرجي.
• قرآن سان محبت: قرآن جي شروعات ئي الله جي نالي ۽ سندس رحمت جي ذڪر سان ٿئي ٿي، جيڪا ڳالهه قرآن جي عظمت ۽ ان جي پيغام جي سونهن کي ظاهر ڪري ٿي.