یونس سۈرىسى — ئايەت 31

1. ئايتەدىكى ئىزاھقا موھتاج سۆزلەر:

• يَرْزُقُكُم: سىلەرگە رىزىق بېرىدۇ.
• السَّمَاء: ئاسمان.
• الْأَرْض: زېمىن.
• يَمْلِكُ: ئىگە بولىدۇ، ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ.
• السَّمْع: ئاڭلاش قۇۋۋىتى.
• الْأَبْصَار: كۆرۈش قۇۋۋەتلىرى.
• يُخْرِجُ: چىقىرىدۇ.
• الْحَيَّ: تىرىكنى.
• الْمَيِّتِ: ئۆلۈكنى.
• يُدَبِّرُ الْأَمْرَ: ئىشلارنى باشقۇرىدۇ، تەدبىر قىلىدۇ.
• تَتَّقُونَ: تەقۋا قىلىسىلەر، ئاللاھتىن قورقۇپ ساقلىنىسىلەر.

1. ئايتەنىڭ تەپسىرى:

ئى پەيغەمبەر، بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتىپ بەرگىن: سىلەرگە ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇرۇپ، زېمىندىن تۈرلۈك ئۆسۈملۈك ۋە مېۋە-چېۋىلەرنى ئۈندۈرۈپ رىزىق بەرگەن كىم؟ سىلەرنىڭ ۋە باشقىلارنىڭ ئاڭلاش ۋە كۆرۈش قۇۋۋەتلىرىگە ئىگە بولغان، ئۇلارنى يارىتىپ بەرگەن كىم؟ ئۆلۈكتىن تىرىكنى چىقارغان، تىرىكتىن ئۆلۈكنى چىقارغان كىم؟ ئاسمان-زېمىن ۋە ئۇلاردىكى بارلىق مەخلۇقاتلارنىڭ ئىشلىرىنى، سىلەرنىڭ ۋە پۈتۈن مەخلۇقاتلارنىڭ ئىشلىرىنى باشقۇرۇپ تەدبىر قىلغان كىم؟ ئۇلار چوقۇم: «بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئاللاھ قىلىدۇ» دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ئۇنداقتا ئېيتقىن: ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇپ، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئورۇنداپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋېلىپ تەقۋا قىلمايسىلەرمۇ؟

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىگە خىتاب قىلىپ، مۇشرىكلارنىڭ ئۆزلىرىمۇ ئېتىراپ قىلىدىغان ھەقىقەتلەرنى ئەسكەرتىدۇ. ئۇلار رىزىقنىڭ ئاسماندىن ۋە زېمىندىن كېلىدىغانلىقىنى، ئاڭلاش ۋە كۆرۈش قۇۋۋەتلىرىنىڭ ئىگىسى ئاللاھ ئىكەنلىكىنى، تىرىك بىلەن ئۆلۈكنىڭ بىر-بىرىدىن چىقىرىلىشىنى، پۈتۈن ئىشلارنىڭ تەدبىرىنىڭ ئاللاھنىڭ قولىدا ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ. شۇڭا ئۇلار بۇ سوئاللارغا «ئاللاھ» دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ئاندىن ئاللاھ پەيغەمبىرىگە: «ئۇنداقتا نېمىشقا ئاللاھتىن قورقۇپ، ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرۈشتىن يېنىۋالمايسىلەر؟» دەپ ئېيتىشنى بۇيرۇيدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھنىڭ بارلىقىنى ۋە بىرلىكىنى ئىنسان ئۆز نەپسىدە ۋە ئەتراپىدىكى ئالەمدە كۆرەلەيدۇ. ئاسماندىن ياغقان يامغۇر، زېمىندىن ئۈنۈپ چىققان ئۆسۈملۈكلەر، ئاڭلاش ۋە كۆرۈش قۇۋۋەتلىرى، ھايات ۋە ئۆلۈم، پۈتۈن كائىناتنىڭ تەدبىرى — بۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدۇر. ئىنسان بۇ دەلىللەرگە قاراپ، ئاللاھنى تونۇشى، ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىشى، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئورۇنداپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋېلىشى كېرەك. بۇ ئايەت بىزنى ئاللاھتىن قورقۇپ، تەقۋا قىلىشقا، يەنى ئۇنىڭ ئازابىدىن ساقلىنىپ، ئۇنىڭ رازىلىقىنى ئىزدەشكە چاقىرىدۇ. ئاللاھ بىزنى ھەقىقەتنى كۆرۈپ، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىدىغان ھىدايەتلىك بەندىلەردىن قىلسۇن.