سوره هود — آیه 84

معانی کلمات:

• مِکیال: پیمانهای که با آن اجناس را اندازهگیری میکنند.
• میزان: ترازو و وسیله سنجش وزن.
• تَنقُصوا: کم نگذارید و نقصان وارد نکنید.
• یومٌ مُحیط: روزی که عذابش همهجا را فرا میگیرد و هیچ راه گریزی از آن نیست.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیامبر خود شعیب علیهالسلام را به سوی قوم «مدین» که در منطقهای میان حجاز و شام زندگی میکردند، مبعوث کرد. شعیب که از نظر نسب و خویشاوندی، برادرِ قوم خود محسوب میشد، نخستین دعوت خود را به سوی توحید و یکتاپرستی معطوف داشت و فرمود: ای قوم من! تنها خداوند یگانه را عبادت کنید و هیچ معبودی جز او برای شما نیست که شایسته پرستش باشد. پس عبادت را خالصانه برای او به جا آورید.

سپس به دومین گناه بزرگ آنان اشاره کرد و فرمود: در پیمانه و ترازو کمفروشی نکنید و حقوق مردم را در معاملات پایمال ننمایید. شعیب با مهربانی و دلسوزی به آنان هشدار داد که من شما را در نعمت و وسعت زندگی میبینم و از این رو، نیازی به این کار ناپسند ندارید. اما اگر به این ظلم ادامه دهید، من بر شما از عذاب روزی که همهجا را فرا میگیرد و هیچکس را رها نمیکند، میترسم؛ روزی که عذابش تمام وجود شما را احاطه کرده و هیچ پناهگاهی از آن نخواهید یافت.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید، اساس همه دعوتهاست: نخستین گام هر پیامبری، دعوت به یکتاپرستی و رهایی از شرک است؛ چرا که اصلاح عقیده، زیربنای اصلاح اعمال است.
2. حرمت کمفروشی و ظلم در معاملات: کمفروشی نه تنها یک گناه اقتصادی، بلکه نشانهای از بیاعتمادی به رزاقیت خداوند و ظلم به بندگان اوست. اسلام بر عدالت در معاملات و رعایت حقوق دیگران تأکید فراوان دارد.
3. نعمت، امانتی الهی است: خداوند به انسانها نعمت میدهد تا شکرگزار باشند، نه اینکه نعمتها را وسیلهای برای ظلم و ستم قرار دهند. تغییر نعمت با معصیت، خشم الهی را به دنبال دارد.
4. هشدار به عاقبت گناه: ترس از عذاب الهی، انگیزهای برای ترک گناه و بازگشت به سوی خداوند است. انسان عاقل، با یادآوری روز قیامت، خود را از گرفتاری در عذاب فراگیر نجات میدهد.
5. دلسوزی و مهربانی در امر به معروف: شعیب با لحنی محبتآمیز و دلسوزانه قوم خود را نصیحت کرد؛ این الگویی است برای همه مبلغان که در دعوت به خیر، نرمی و مهربانی پیشه کنند تا تأثیر بیشتری داشته باشد.