سوره یوسف — آیه 18

معانی کلمات:

• قمیص: پیراهن.
• دم کذب: خونی که دروغین بود، یعنی خونِ غیرِ یوسف (علیه السلام).
• سوّلت: زینت داد، آراست و در نظرِ انسان زیبا جلوه داد.
• صبر جمیل: صبری زیبا و پسندیده که همراه با بیتابی، شکایت و جزع نباشد.

تفسیر آیه:

برادران یوسف برای آنکه پدرشان یعقوب (علیه السلام) را از حقیقت غافل کنند و ادعای خود را مبنی بر خورده شدن یوسف توسط گرگ باورپذیر سازند، پیراهن او را به خونی دروغین و غیرواقعی آغشته کردند و آن را نزد پدر آوردند. اما این حیلهی آنان نهتنها آنان را تصدیق نکرد، بلکه برعکس، نشانهی دروغگویی آنان شد؛ زیرا پیراهن یوسف پاره و دریده نشده بود و اگر واقعاً گرگ او را خورده بود، میبایست پیراهنش نیز دریده میشد.

یعقوب (علیه السلام) که پدری هوشیار و پیامبری بصیر بود، با این قرینه، دروغ آنان را دریافت و فرمود: «نه، چنین نیست که شما میگویید؛ بلکه نفسهای شما این کارِ زشت را برایتان آراسته و آن را در نظرتان زیبا جلوه داده است. پس من صبری جمیل پیشه میکنم؛ صبری که در آن شکایتی به خلق نباشد و تنها به درگاه خدا پناه میبرم و از او یاری میطلبم تا بر آنچه شما توصیف میکنید (این دروغ و بهتان بزرگ) شکیبایی ورزم و از فضل خود، گشایشی برایم فراهم آورد.»

فواید و پیامهای آیه:

• پرهیز از حیله و نیرنگ: انسان مؤمن هرگز نباید برای رسیدن به مقصود خود، دست به دروغ و نیرنگ بزند؛ زیرا خداوند پرده از حیلهها برمیدارد و دروغگو را رسوا میکند.
• صبر جمیل، رمز پیروزی: در برابر سختیها و ناملایمات، بهترین راه، صبری است که همراه با شکایت به درگاه خلق نباشد؛ صبری که انسان را به خدا نزدیکتر میکند و آرامش را به قلب او بازمیگرداند.
• توکل بر خدا در همه حال: در سختترین لحظات زندگی، تنها پناهگاه و یاور حقیقی، خداوند است. مؤمن باید در برابر هر دردی و هر اتهامی، از خدا یاری بطلبد و بداند که او بهترین تسکیندهندهی دلهای شکسته است.
• هوشیاری و درایت والدین: پدران و مادران باید با بصیرت و دقت، مراقب فرزندان خود باشند و فریب ظواهر را نخورند تا بتوانند آنان را در مسیر درست هدایت کنند.