سوره حجر — آيت 29

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• سَوَّيْتُهُ: مون سندس بڻاوت مڪمل ۽ برابر ڪئي، يعني سندس جسم جا سڀ عضوا صحيح ۽ تناسب سان ٺاهيا.
• نَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي: مون سندس اندر پنهنجي طرفان روح ڦوڪيو، يعني کيس جان بخشي، جنهن سان هو زنده ۽ چرندڙ ٿي ويو.
• رُّوحِي: ”من روحي“ ۾ ”من“ بيان ڪرڻ لاءِ آهي، ۽ روح کي الله تعاليٰ پنهنجي طرف منسوب ڪيو آهي، جيڪو شرف ۽ عزت لاءِ آهي، نه ائين ته روح الله جو جز آهي. الله تعاليٰ هر شيءِ کان پاڪ آهي.
• فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ: پوءِ سندس اڳيان سجدو ڪندڙ ٿي ڪري پوڻ، يعني جهڪي پوڻ ۽ سجدو ڪرڻ.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ فرشتن کي فرمايو ته جڏهن آءٌ آدم عليہ السلام جي بڻاوت مڪمل ڪري ڇڏيان، سندس جسم جا سڀ عضوا صحيح ۽ تناسب سان ٺاهي ڇڏيان، ۽ سندس اندر پنهنجي طرفان روح ڦوڪي ڇڏيان، جنهن سان هو زنده ۽ چرندڙ ٿي وڃي، تڏهن توهان سندس اڳيان سجدو ڪندڙ ٿي ڪري پوڻ. هي سجدو تعظيم ۽ احترام جو هو، نه عبادت جو، ڇاڪاڻ ته عبادت جو سجدو صرف الله تعاليٰ لاءِ آهي. الله تعاليٰ جي حڪم جي تعميل ۽ آدم عليہ السلام جي تعظيم لاءِ فرشتن کي اهو سجدو ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي قدرت جو بيان: انسان جي پيدائش ۾ الله تعاليٰ جي حڪمت ۽ قدرت جو عظيم مظاهرو آهي. هن کي مٽيءَ مان بڻايو، پوءِ روح ڦوڪي کيس زنده ۽ چرندڙ بڻايو.
• انسان جي عزت ۽ شرف: الله تعاليٰ روح کي پنهنجي طرف منسوب ڪري انسان جي عزت ۽ شرف کي ظاهر ڪيو آهي. انسان الله جي پيدائش جو بهترين نمونو آهي.
• الله جي حڪم جي تعميل: فرشتن کي حڪم ڏنو ويو ته آدم عليہ السلام کي سجدو ڪن، ۽ انهن الله جي حڪم جي تعميل ڪئي. ان مان اسان کي سکڻ گهرجي ته الله جي حڪمن جي تعميل ۾ ئي ڪاميابي آهي.
• سجدو صرف الله لاءِ: هي آيت واضح ڪري ٿي ته سجدو صرف الله تعاليٰ لاءِ آهي. آدم عليہ السلام کي سجدو تعظيم ۽ احترام جو هو، نه عبادت جو. ان کان پوءِ شريعت ۾ غير الله لاءِ سجدو ڪرڻ منع ٿيل آهي.
• اسلام جي آساني ۽ خوبصورتي: اسلام ۾ الله جي حڪمن جي تعميل ۾ ئي سکون ۽ ڪاميابي آهي. قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ انسان جي پيدائش ۽ سندس عزت جو ذڪر ڪري اسان کي شڪرگذار ٿيڻ ۽ الله جي حڪمن تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏني آهي.