Ан-Нахль сүрәсе — Аять 17

Сүзләрнең мәгънәләре:

• Әфәмән йәхлүкъ — «Әллә Ул, кем ярата...» ягъни Аллаһы Тәгалә.
• Кәмән лә йәхлүкъ — «...шул кеше кебекме, ул һичнәрсә ярата алмый?» ягъни сыннар һәм сынымнар.
• Әфәлә тәзәккәрун — «Әллә сез гыйбрәт алмыйсызмы, уйлап карамыйсызмы?»

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә үзенең кодрәтен, олуглыгын һәм берлеген күрсәтү өчен мондый сорау бирә: «Әллә шул зат, ул — һәрнәрсәне яратучы, күкләрне, җирне, кешеләрне, хайваннарны, үсемлекләрне һәм башка барлык нәрсәләрне бар итүче Аллаһы, — әллә ул һичнәрсә ярата алмаучы сынымнарга тиң була алырмы?» Әлбәттә, алар тиң түгел! Яратучы белән яратылмый торганнар арасында бернинди охшашлык та юк.

Мәгълүм булганча, мөшрикләр Аллаһыдан башка сынымнарга табыналар иде. Әмма бу сынымнар — таштан, агачтан яки металлдан ясалган һәрәмсәләр, алар үзләрен дә, башка бернәрсәне дә ярата алмыйлар, файда да китерә алмыйлар, зарар да итә алмыйлар. Шулай итеп, Аллаһы Тәгалә аларның акылсызлыгын фаш итә: ничек итеп сез Барлыкны бар итүче, һәрнәрсәгә кодрәте җитүче Аллаһыны үзе яратылган, һичнәрсәгә сәләте булмаган сынымнар белән бертигез дәрәҗәгә куясыз?!

Аннары Аллаһы Тәгалә аларны вәгазьли: «Әллә сез уйлап карамыйсызмы, гыйбрәт алмыйсызмы?» Ягъни, әгәр сез дөрес уйласагыз, әгәр акылыгызны куллансагыз, әлбәттә, аңлар идегез: яратучы — гыйбадәткә лаек, ә яратылмаучы — лаек түгел. Бу аять кешеләрне тәүхидкә, Аллаһының берлегенә һәм ихласлык белән Аңа гына гыйбадәт кылуга чакыра.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Аллаһы Тәгаләнең олуглыгы һәм кодрәте — Ул һәрнәрсәне яратучы, ә сынымнар — һичнәрсәгә сәләтсез. Шуңа күрә гыйбадәткә лаек булган зат — бары тик Аллаһы гына.
2. Акыллы кеше яратучы белән яратылмаучыны бертигез күрә алмый. Бу — гади логика, әмма ул күңелне пакьләндерү һәм акылны дөрес куллану белән генә ачыла.
3. Кешене уйланырга, гыйбрәт алырга һәм үз иманын ныгытырга өнди. Аллаһы безне юктан бар итте, һәрьяклап тәрбияли, ризыкландыра — шуңа күрә без Аңа шөкер итәргә һәм Аңа гына табынырга тиешбез.
4. Ислам дине — акыл динe, ул кешене уйларга, фикерләргә һәм дөрес нәтиҗә ясарга өнди. Аллаһы безнең акылыбызны хөрмәт итә һәм шул акыл аша безне үзенә якынайта.