Nahl surasi — Oyat 17

Kalima ma'nolari:

• Yakhluq: yaratadi, yo'qdan bor qiladi.
• La yakhluq: hech narsa yarata olmaydi.
• Tazakkarun: eslatma olib, o'ylanib, ibratlanasizlar.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda insonlarni aql-idrokka, to'g'ri o'ylashga chorlamoqda. U zot: "Yaratuvchi Zot — Alloh, hech narsa yarata olmaydigan butlar bilan barobar bo'ladimi?" — deb so'raydi. Ya'ni, Alloh osmonlaru yerni, odamni, hayvonlarni, o'simliklarni, quyoshu oyni, yulduzlarni va boshqa barcha mavjudotlarni yo'qdan bor qilgan Zotdir. Uning qudrati cheksizdir. Ammo sizlar sig'inayotgan butlar, sanamlar esa hech narsani yarata olmaydi; ular o'zlari ham yaratilgan narsalardir. O'zlari yaratilgan narsalar qanday qilib yaratuvchi bo'la oladi? Qanday qilib ular Allohga tenglashtiriladi?

Alloh taolo bu savol orqali insonlarning aqlini uyg'otmoqchi: "Agar aql bilan o'ylab ko'rsangizlar, yaratuvchi bilan yarata olmaydiganning orasida farq borligini anglamaysizlarmi? Nega butlarga sig'inib, ularni Allohga sherik qilyapsizlar?" — deya ogohlantiradi. Bu oyatda Alloh taolo insonlarni tafakkurga, o'ylashga, eslatma olishga chaqiradi. Kimki haqiqatni anglashni xohlasa, bu oddiy haqiqatni — yaratuvchi Zotning ulug'ligini va yarata olmaydiganlarning ojizligini — darhol tushunadi.

Oyatdan olinadigan saboqlar:

• Alloh taoloning yaratuvchanligi Uning ulug'ligining eng katta dalilidir. Kimki yaratuvchi bo'lsa, o'sha ibodatga loyiqdir.
• Aql-idrok insonga berilgan eng katta ne'matlardan biridir. Inson aqli bilan o'ylab, to'g'ri yo'lni topishi kerak.
• Yaratilgan narsalarga sig'inish — aqlsizlik va nodonlikdir. Hech qanday but yoki sanam o'ziga sig'inuvchiga foyda ham, zarar ham yetkaza olmaydi.
• Inson doimo o'zini o'zi tekshirib, "Men kimga ibodat qilyapman? U haqiqatan ham ibodatga loyiqmi?" — deb so'rashi lozim.
• Bu oyat musulmonlarga tavhid (yakkaxudolik) e'tiqodini mustahkamlashga va shirkdan (Allohga sherik keltirishdan) qochishga undaydi. Allohning yaratuvchanligi haqida o'ylash inson qalbini iymon bilan to'ldiradi va Uning buyukligiga bo'lgan ishonchni oshiradi.