سوره اسراء — آیه 57

معانی کلمات:

• یدعون: کسانی را می‌خوانند (مشرکان آن‌ها را می‌خوانند و عبادت می‌کنند).
• یبتغون: طلب می‌کنند، می‌جویند.
• الوسیلة: وسیله‌ی تقرب، یعنی چیزی که انسان را به خدا نزدیک می‌کند (اعمال صالح و ایمان).
• أیهم أقرب: تا کدام‌یک از آنان به خدا نزدیک‌تر است (یعنی در این امر با یکدیگر رقابت می‌کنند).
• محذورًا: سزاوار حذر و ترس، چیزی که باید از آن برحذر بود.

تفسیر آیه:

این آیه در ادامه‌ی سخن درباره‌ی کسانی است که مشرکان آن‌ها را به جای خدا می‌خوانند و می‌پرستند؛ مانند پیامبران، فرشتگان و برخی از صالحان. خداوند متعال برای بطلان این کار مشرکان می‌فرماید: این کسانی که شما آن‌ها را می‌خوانید و عبادت می‌کنید، خودشان بندگان خدا هستند و هرگز از عبادت او سر باز نمی‌زنند. آنان با تمام وجود به درگاه پروردگارشان تضرع می‌کنند و به وسیله‌ی اعمال صالح، تقرب به خدا را می‌جویند. آنان در این راه با یکدیگر رقابت می‌کنند که کدام‌یک به خدا نزدیک‌تر و محبوب‌تر است. آنان به رحمت خدا امیدوارند و از عذاب او می‌ترسند؛ زیرا عذاب پروردگار تو، ای پیامبر، چنان سخت و هولناک است که هیچ‌کس نمی‌تواند از آن در امان باشد و همه باید از آن برحذر باشند. پس اگر این بزرگانِ مقرّب، خود این‌چنین خاشع و خاضع در برابر خدا هستند و از عذاب او می‌ترسند، چگونه شما آنان را شریک خدا قرار می‌دهید و آنان را می‌پرستید؟ این بزرگ‌ترین گمراهی و نادانی است.

فواید و پیام‌های آیه:

• این آیه به ما می‌آموزد که همه‌ی مخلوقات، حتی والاترین آنان مانند پیامبران و فرشتگان، بنده‌ی خدا هستند و هیچ‌کس شایسته‌ی پرستش نیست جز خداوند یکتا.
• نزدیک‌ترین راه به خدا، انجام اعمال صالح و عبادت خالصانه است؛ نه توسل به اشخاص، هرچند آنان مقرّب باشند.
• مؤمن واقعی کسی است که میان امید به رحمت خدا و ترس از عذاب او در تعادل باشد؛ نه آن‌چنان مأیوس شود که از رحمت الهی ناامید گردد و نه آن‌چنان مغرور شود که از عذاب خدا غافل بماند.
• ترس از عذاب خداوند، انگیزه‌ای نیرومند برای پرهیز از گناه و حرکت در مسیر بندگی و اطاعت است و نشانه‌ی ایمان و بصیرت است.