سوره کهف — آیه 39

معانی کلمات:

• وَلَوْلَا: هلا، چرا نشد که...
• جَنَّتَكَ: باغ و بوستان تو.
• مَا شَاءَ اللَّهُ: آنچه خدا بخواهد (و این جمله برای تبرک و اعتراف به مشیت الهی گفته میشود).
• لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ: هیچ نیرو و توانی نیست مگر به یاری خداوند.
• إِن تَرَنِ: اگر مرا ببینی.
• أَقَلَّ: کمتر و اندکتر.

تفسیر آیه:

خداوند در این آیه، سخن مؤمنِ خیرخواه را در برابر دوستِ مغرور و خودپسندش نقل میکند که به او گفت: چرا وقتی وارد باغ و بوستانت شدی و آن را آباد و پرثمر دیدی، نگفتی: «مَا شَاءَ اللَّهُ» یعنی هر چه خدا بخواهد همان میشود و این نعمت به خواست و مشیت اوست؟ و چرا شکرگزار او نشدی و اعتراف نکردی که: هیچ نیرو و قدرتی برای به دست آوردن این نعمتها ندارم، مگر به یاری و توفیق خداوند؟ اگر تو مرا از نظر مال و فرزند کمتر از خود میبینی، این دلیل بر برتری تو نیست؛ بلکه ممکن است خداوند به من بهتر از آنچه تو داری عطا کند و به سبب کفران و ناسپاسیات، نعمت را از تو بگیرد و عذابی از آسمان بر باغت بفرستد که آن را به زمینی صاف و لغزنده تبدیل کند که هیچ گیاهی در آن نروید، یا آب آن در زمین فرو رود و هرگز نتوانی آن را بیرون آوری.

فواید و پیامهای آیه:

1. ذکر خدا هنگام ورود به نعمتها: مؤمن باید هنگام بهرهمندی از نعمتها، زبانش به ذکر «مَا شَاءَ اللَّهُ» و «لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ» گویا باشد تا از غرور و خودبینی در امان بماند.
2. نقش تواضع در برابر خدا: اعتراف به اینکه همه چیز از خداست و هیچ نیرویی جز به او نیست، انسان را از تکبر و فخرفروشی بازمیدارد و او را در مسیر بندگی و شکرگزاری قرار میدهد.
3. هشدار درباره زوال نعمتها: نعمتهای دنیوی پایدار نیستند و اگر انسان ناسپاسی کند، ممکن است خداوند آنها را از او بگیرد؛ پس باید همواره مراقب حال خود باشیم و نعمتها را امانتی از سوی خدا بدانیم.
4. معیار برتری، تقواست نه مال و فرزند: داشتن مال و فرزند بیشتر نشانه برتری و کرامت نزد خدا نیست؛ بلکه آنچه انسان را نزد خدا عزیز میکند، ایمان، تقوا و عمل صالح است.