سوره بقره — آیه 140

معانی کلمات:

• الأسباط: جمع «سِبط»، وآنان فرزندان و نوادگان حضرت یعقوب (علیه السلام) هستند که از آنان دوازده قبیله پدید آمد و پیامبران بنیاسرائیل از میان همین قبایل برانگیخته شدند.
• هُودًا: جمع «هائد» یعنی یهودی.
• نَصَارَى: جمع «نصران» یعنی مسیحی.
• کَتَمَ: پنهان کرد و پوشاند.
• شَهَادَةً: گواهی و شهادتی که نزد اوست.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه گفتوگو با اهل کتاب (یهود و نصارا) آنان را مورد خطاب قرار میدهد و میفرماید: آیا شما میگویید که حضرت ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب و پیامبرانی که از نسل یعقوب در میان قبایل بنیاسرائیل مبعوث شدند، بر آیین یهود یا مسیحیت بودهاند؟ این ادعایی کاملاً نادرست و بیاساس است؛ زیرا این پیامبران بزرگ، سالها پیش از نزول تورات و انجیل میزیستند و از دنیا رفتند. چگونه ممکن است کسی پیش از نزول یک کتاب آسمانی، پیرو آن باشد؟ بنابراین این سخن شما نه تنها از نظر تاریخی باطل است، بلکه نشاندهنده جهل یا عناد شماست.

سپس خداوند به پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) دستور میدهد که به آنان بگوید: آیا شما به دین این پیامبران داناترید یا خداوند متعال؟ قطعاً خداوند داناتر است و او در قرآن کریم خبر داده است که ابراهیم و فرزندانش نه یهودی بودند و نه نصرانی، بلکه حنیف و مسلمان (تسلیم فرمان خدا) بودند. پس وقتی سخن خداوند با ادعای شما در تضاد است، روشن میشود که شما بر باطل هستید.

آنگاه خداوند آنان را به شدیدترین وجه نکوهش میکند و میفرماید: چه کسی ستمکارتر از کسی است که شهادتی را که نزد اوست و از جانب خداوند به او رسیده است، پنهان کند؟ این اشاره به علمای اهل کتاب است که در کتابهای خود نشانههای پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و حقانیت آیین او را دیده بودند، اما به خاطر هواهای نفسانی و ترس از دست دادن موقعیت خود، آن را کتمان کردند و به جای آن، دروغهایی مانند همین ادعای نادرست را درباره پیامبران پیشین مطرح نمودند.

در پایان آیه، خداوند آنان را تهدید میکند که او از اعمالشان غافل نیست و همه کارهای آنان را میداند و ثبت میکند و در روز قیامت به آنان سزا و جزای کامل خواهد داد. این تهدید، هم برای کتمانکنندگان حق است و هم برای همه کسانی که در برابر حقیقت، راه باطل را در پیش میگیرند.

فواید و پیامهای آیه:

1. علم خداوند بر همه چیز: هیچ عمل و نیتی از خداوند پنهان نیست؛ این باور، انسان را به تقوا و پرهیز از گناه دعوت میکند و به او آرامش میدهد که در برابر ظلم و کتمان دیگران، خداوند خودش داوری عادلانه خواهد کرد.
2. حرمت کتمان حق: پنهان کردن حقیقت، بهویژه حقایق دینی، از بزرگترین ظلمهاست. این آیه به ما میآموزد که اگر علمی در زمینه دین داریم، باید آن را منتقل کنیم و از کتمان آن بپرهیزیم، زیرا خداوند از این کار غافل نیست.
3. پیروی از پیامبران، نه تحریف تاریخ: دین پیامبران بزرگ، یک حقیقت واحد یعنی تسلیم شدن در برابر خداوند (اسلام) بوده است و هیچیک از آنان بر آیینهای تحریفشده بعدی نبودهاند. این نکته، وحدت امت اسلامی و پیروی از راه راستین پیامبران را تقویت میکند.
4. ادب در برابر خداوند: وقتی سخن خداوند با ادعای ما در تضاد باشد، باید سخن او را بپذیریم و از جدال بیهوده دست برداریم؛ زیرا علم خداوند بر همه چیز احاطه دارد و هیچکس داناتر از او نیست.