سوره بقره — آیه 70

معانی کلمات:

• تَشَابَهَ عَلَیْنَا: بر ما مشتبه و مبهم شد؛ ندانستیم کدامیک از آنها مورد نظر است.
• لَمُهْتَدُونَ: قطعاً راهیافتگان و هدایتشدگان.

تفسیر آیه:

بنیاسرائیل پس از آن همه پرسشهای بیجا و سختگیریهای بیاساس، باز هم دست از بهانهجویی برنداشتند و به موسی علیهالسلام گفتند: از پروردگارت بخواه که برای ما روشن کند این گاو چگونه گاوی است؟ آیا شخمزننده است یا آبکشنده و آبیاریکننده؟ زیرا گاوهای دارای آن ویژگیهایی که قبلاً گفته شد (نه پیر و نه جوان، بلکه میانسال) بسیارند و بر ما مشتبه شده که کدامیک از آنها را باید ذبح کنیم. سپس برای آنکه سخنشان را با ادب و امیدواری همراه سازند، گفتند: و ما اگر خدا بخواهد، قطعاً به این گاوِ مطلوب راه خواهیم یافت و هدایت خواهیم شد. این در حالی بود که هرچه پرسشهایشان بیشتر میشد، خداوند بر سختی و دشواریِ یافتن آن گاو میافزود و سزای بهانهجوییهایشان را میدیدند.

فواید و پیامهای آیه:

1. پرهیز از بهانهجویی در برابر فرمان خدا: بنیاسرائیل با سؤالات اضافی، بر خود سخت گرفتند و کارشان دشوار شد. این درس مهمی است که در برابر اوامر الهی، تسلیم بودن و فرمانبرداریِ سریع، بهترین راه است و بهانهجویی، انسان را از آسانیِ اطاعت محروم میکند.
2. آداب درخواست از خدا: آنان هرچند بهانهجو بودند، اما درخواست خود را با «ادعُ لَنَا رَبَّکَ» و «إِن شَاء الله» همراه کردند که نشان میدهد مؤمن باید در همه امور، اراده خود را به مشیت الهی گره بزند و از خداوند بخواهد که او را به راه راست هدایت کند.
3. اهمیت علم و یقین در عمل: پرسش آنان برای رسیدن به یقین و رفع ابهام بود، اما زیادهروی در این امر، به تعنت و سختگیری انجامید. پس مؤمن باید در حد نیاز بپرسد و پس از روشن شدن حکم، درنگ و تردید را رها کند.
4. رحمت خداوند در هدایت: جمله «وَإِنَّا إِن شَاء الله لَمُهْتَدُونَ» امیدواری به لطف الهی را میرساند؛ زیرا هدایت واقعی تنها به توفیق خداوند است و انسان باید همواره از او یاری بطلبد.