Toha surasi — Oyat 49

Kalimalarning ma'nolari:

• Qāla: (Firʼavn) dedi.
• Fa man: Bas, kim? (soʻroq maʼnosida, inkor va ajablanish bilan).
• Rabbukumā: Sizlarning ikkalangizning Robbingiz (egangiz, xoʻjayiningiz).
• Yā Mūsā: Ey Muso! (Murojaat).

Tafsir:

Firʼavn Muso va Horun alayhissalomning daʼvatlarini eshitgach, ularning soʻzlarini inkor qilgan holda, masxara va ajablanish aralash ohangda ularga yuzlandi. U avval ikkalasiga ham murojaat qilib: "Sizlarning ikkalangizning Robbingiz kim?" — deb soʻradi. Soʻngra murojaatni xususan Musoga qaratdi: "Ey Muso!" — dedi. Buning sababi shundaki, Muso alayhissalom asosiy daʼvatchi edi, Horun esa uning yordamchisi va izdoshi edi. Firʼavn bu savol orqali ularning daʼvatini bemaʼnilikka chiqarishni, xalq oldida ularni sharmanda qilishni va o'zining hukmronligini mustahkamlashni niyat qilgan edi. U goʻyo: "Sizlar meni Allohga ibodat qilishga chaqirayapsizlar, unda ayting-chi, o'sha Robbingiz kim? Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?" — demoqchi edi. Bu savol uning takabburligi va zulmidan kelib chiqqan edi, chunki u o'zini xudo deb daʼvo qilardi.

Foydalar:

1. Daʼvatda hikmat va sabr: Muso alayhissalom Firʼavnning bu masxaraomuz savoliga duch kelganda, sabr qilish va hikmat bilan javob berish lozimligini o'rgatadi. Daʼvatchi yo'lida to'siqlar va masxaralar bo'lishi tabiiy, ammo bu uni to'xtatmasligi kerak.
2. Haqiqatni e'lon qilishda jasorat: Muso alayhissalom zolim va takabbur hukmdor oldida haqni aytishdan qo'rqmadi. Bu mo'minlarga zulm va istibdod sharoitida ham haqiqatni aytish jasoratini beradi.
3. Allohning buyukligi va hukmronligi: Ushbu savolga beriladigan javob orqali biz Alloh taoloning barcha narsalarning Yaratuvchisi va Egasi ekanligini, Uning hukmronligi hech qanday zolimning hukmronligidan ustun ekanini anglaymiz. Bu mo'minning qalbini mustahkamlaydi va unga Allohdan boshqa hech kimdan qo'rqmaslikni o'rgatadi.
4. Izlash va so'rash odobi: Firʼavnning savoli g'arazli bo'lsa-da, undan saboq olamizki, haqni bilish uchun so'rash va izlanish — yaxshi xislatdir. Ammo bu izlanish xolis va haqiqatni topish niyatida bo'lishi kerak, masxara uchun emas.
5. Payg'ambarlarning birligi: Muso va Horun alayhissalomning birgalikda daʼvat qilishlari, islomda birlik va hamjihatlik muhimligini ko'rsatadi. Haq yo'lida birodarlar bir-birini qo'llab-quvvatlashi lozim.