سوره انبیا — آیه 51

معانی کلمات:

• رُشْدَهُ: هدایت، راهیابی به حق و صواب، و در اینجا به معنای نبوت و حجت نیز آمده است.
• مِن قَبْلُ: پیش از این، یعنی پیش از موسی و هارون.
• عَالِمِینَ: دانایان، و منظور علم کامل خداوند به احوال بندگان است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، فضل و عنایت ویژهٔ خود را نسبت به حضرت ابراهیم (علیه السلام) یادآور میشود و میفرماید: به یقین، ما پیش از آنکه موسی و هارون را به نبوت برگزینیم، به ابراهیم، هدایت و راهیابی به حق را عطا کردیم و او را به مقام نبوت و رسالت رساندیم. این هدایت، شامل نور بصیرت، استدلال درست و حجت قاطع بر قومش بود که در دوران جوانی و حتی پیش از آن، او را به شناخت یگانگی خداوند و مبارزه با شرک رهنمون ساخت. خداوند میفرماید: ما به او این رشد و هدایت را دادیم، در حالی که به شایستگی و اهلیت او برای دریافت این مقام، کاملاً آگاه بودیم و میدانستیم که او شایستهٔ این کرامت است. به عبارت دیگر، خداوند از پیش میدانست که ابراهیم، بندهای خالص، صبور و آمادهٔ پذیرش حق است؛ بنابراین او را برگزید و حجت را بر او تمام کرد.

فواید و پیامهای آیه:

1. سنّت الهی در برگزیدن بندگان: خداوند بر اساس علم و حکمت خود، کسانی را برای هدایت و نبوت برمیگزیند که شایستگی و آمادگی درونی دارند؛ پس هر کس در پی هدایت و کمال باشد، خداوند او را یاری میکند و راه را به او نشان میدهد.
2. اهمیت بصیرت و استدلال: هدایت ابراهیم (علیه السلام) نه تنها یک موهبت الهی بود، بلکه با استدلال و جستجوی حقیقت همراه بود. این به ما میآموزد که برای رسیدن به ایمان، باید از عقل و تفکر استفاده کنیم و در برابر باطل، با دلیل و برهان ایستادگی کنیم.
3. علم الهی و امیدواری: خداوند به احوال بندگانش کاملاً آگاه است و هیچ عمل خیری از او پنهان نمیماند. این آیه به مؤمنان امید میدهد که اگر در راه حق قدم بردارند، خداوند آنها را میبیند و یاریشان میکند، همانگونه که ابراهیم را در تنهایی و مبارزه با شرک یاری کرد.
4. تقدم هدایت بر زمان: هدایت الهی محدود به زمان یا مکان نیست؛ خداوند هر کس را بخواهد و شایسته بداند، در هر زمانی راهنمایی میکند. این نشانهٔ قدرت و رحمت بیپایان خداوند است که برای همهٔ انسانها در همهٔ اعصار، راه هدایت را باز گذاشته است.