سوره انبیاء — آيت 58

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• جُذَاذًا: ٽڪر ٽڪر، ريزو ريزو، ڀڳل ٽڪر.
• كَبِيرًا لَّهُمْ: سندن وڏو بت (يعني سڀ کان وڏو بت).
• لَعَلَّهُمْ: شايد ته، اميد آهي ته.
• يَرْجِعُونَ: اهي موٽي اچن، واپس اچن.

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام قوم جي غير حاضريءَ ۾ سندن بتخاني ۾ داخل ٿيا ۽ سڀني بتُن کي ڪهاڙيءَ سان ٽڪر ٽڪر ڪري ڇڏيائون، ريزو ريزو ڪري ڇڏيائون، پر سندن سڀ کان وڏي بت کي ڇڏي ڏنائون ۽ اهو نه ڀڳائون، ته جيئن قوم جا ماڻهو موٽي اچن ۽ ان وڏي بت کان پڇن ته هي بت ڪنهن ڀڳا آهن؟ ان سوال جي ذريعي حضرت ابراهيم عليه السلام قوم کي اهو سمجهائڻ چاهيو ته جيڪڏهن هي بت پاڻ کي به بچائي نٿا سگهن ۽ نه ئي ڳالهائي سگهن، ته پوءِ هي توهان جا معبود ڪيئن ٿا ٿي سگهن؟ اهڙي طرح قوم تي حجت قائم ٿي وڃي ۽ سندن عقل تي زور پوي ته اهي پنهنجي غلط عقيدي کي سمجهن ۽ حق ڏانهن موٽن. هي هڪ حڪمت عملي هئي ته جيئن اهي سوچڻ تي مجبور ٿين ۽ سندن بت پرستيءَ جي بي بنيادي حقيقت کين معلوم ٿئي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• حق جي دعوت ۾ حڪمت: حضرت ابراهيم عليه السلام صرف بت نه ڀڳا، پر ان ۾ هڪ حڪمت عملي رکي ته وڏو بت ڇڏي ڏنائون، ته جيئن قوم سوچڻ تي مجبور ٿئي ۽ سندن عقل جا دروازا کلي پون. اسان کي به دعوت ڏيڻ ۾ حڪمت ۽ عقل کان ڪم وٺڻ گهرجي.
• بت پرستيءَ جي بي بنيادي حقيقت: بت پنهنجي ذات کي به نقصان نه ٿا پهچائي سگهن ۽ نه ئي ڳالهائي سگهن، پوءِ اهي ٻين جا معبود ڪيئن ٿا ٿي سگهن؟ اهو ثابت ٿيو ته غير الله جي عبادت سراسر بي بنياد آهي.
• حجت قائم ڪرڻ جو طريقو: حضرت ابراهيم عليه السلام عملي طور تي اهو ثابت ڪري ڏيکاريو ته بت بيوس ۽ بيڪار آهن، اهڙي طرح قوم تي حجت قائم ٿي وئي. اسان کي به حق ڏانهن دعوت ڏيڻ ۾ دليل ۽ حجت سان ڳالهائڻ گهرجي.
• توحيد جي دعوت: هن واقعي جو بنيادي مقصد اهو ئي هو ته قوم کي شرڪ کان بچائي خالص توحيد ڏانهن راغب ڪيو وڃي. اهو ئي پيغام آهي جيڪو هر نبي ۽ رسول آندو.
• اسلام جي سچائي: قرآن مجيد ۾ بيان ٿيل اهي واقعا اسان کي سيکارين ٿا ته اسلام ۽ انبياءِ ڪرام جي دعوت عقلي ۽ دليليل آهي، جيڪا انسان جي فطرت ۽ عقل سان ٺهڪي اچي ٿي. اهڙن واقعن تي غور ڪرڻ اسان جي ايمان کي وڌائي ٿو ۽ قرآن سان محبت پيدا ڪري ٿو.