Anbiyo surasi — Oyat 67

Kalimalarning ma'nolari:

• أُفٍّ – "Uf" degani nafrat va jirkanishni bildiradi, ya'ni "qabohat bo'lsin", "yomonlik bo'lsin" degan ma'noni anglatadi.
• لَكُمْ – sizlarga.
• وَلِمَا تَعْبُدُونَ – va sizlar ibodat qilayotgan narsalarga.
• مِن دُونِ اللهِ – Allohdan o'zga.
• أَفَلَا تَعْقِلُونَ – axir aql bilan fikr yuritmaysizlarmi?

Tafsir:

Ibrohim alayhissalom o'z qavmining butlarga sig'inishini ko'rib, ularni qattiq tanqid qilib, nafrat bilan shunday dedi: "Sizlarga va Allohni qo'yib, ibodat qilayotgan butlaringizga qabohat bo'lsin, yomonlik bo'lsin!" U bu so'zlar bilan ularning aqllarini tanqid ostiga oldi. Chunki ular hech qanday foyda ham, zarar ham yetkaza olmaydigan, eshitmaydigan, ko'rmaydigan, hech narsaga qodir bo'lmagan jonsiz narsalarga sajda qilmoqdalar. Bu esa aql-idrokka butunlay zid bo'lgan ishdir.

Ibrohim alayhissalom ularga shunday dedi: "Axir sizlarda aql yo'qmi? Nega o'ylab ko'rmaysizlar? Qanday qilib aqlli inson o'zini yaratgan, unga rizq berayotgan, hayot va o'limni boshqarayotgan Allohning o'rniga, hech narsaga qodir bo'lmagan butlarga sajda qiladi?!" U ularni fikrlashga, aql bilan mushohada qilishga chorladi. Chunki har qanday aqli raso inson, yaratuvchi va boshqaruvchi Zotning yolg'iz Alloh ekanligini, butlarga sig'inishning batamom noto'g'ri ekanligini anglaydi.

Foydalar:

1. Tavhid – yagona Allohga ibodat qilish – bu inson aqlini ishlatishning eng oliy namunasidir. Aqli raso inson yaratilishdagi go'zallik va tartibni ko'rib, yaratuvchining yolg'iz Alloh ekanligini anglaydi.
2. Butlarga va yolg'on ilohlarga sig'inish – aql-idrokka zid bo'lgan xatti-harakatdir. Inson o'z aqlini ishlatib, faqat haqiqiy ma'budi bo'lgan Allohga yuzlanishi kerak.
3. Haqiqatni ochiq aytish – Ibrohim alayhissalom o'z qavmining e'tiqodini tanqid qilishda hech qanday qo'rquv his qilmadi. Bu mo'min kishiga o'rnak bo'lib, haqiqatni aytishda jasoratli bo'lishni o'rgatadi.
4. Aql-idrokni ishlatish – Qur'on insonni doimo fikrlashga, o'ylashga va aqlini ishlatishga chorlaydi. Bu oyat ham shu chaqiriqning bir qismidir.
5. Allohdan o'zga narsalarga bo'lgan ishonch va umid – behuda va befoyda ekanligini anglash, insonni faqat Allohga tavakkal qilishga yetaklaydi. Bu esa qalbning tinchligi va xotirjamligiga sabab bo'ladi.