سوره انبیاء — آيت 67

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• أُفٍّ: هي هڪ اهڙو لفظ آهي جيڪو بيزاري، ناراضگي ۽ حقارت ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سنڌيءَ ۾ ان جو مطلب آهي ”ڇي ڇي“، ”ميار“، ”ڪراھه“ يا ”بيزار ٿيڻ“.
• لَّكُمْ: يعني اوھان لاءِ.
• وَلِمَا تَعْبُدُونَ: ۽ انهن لاءِ جن جي اوھان عبادت ڪريو ٿا.
• مِن دُونِ اللَّهِ: الله کي ڇڏي، يعني الله کانسواءِ ٻين کي.
• أَفَلَا تَعْقِلُونَ: ڇا اوھان عقل کان ڪم نٿا وٺو؟ ڇا اوھان سمجهه نٿا رکو؟

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي سمجهايو ته اهي بت جن جي اوھان عبادت ڪريو ٿا، نه ڪنهن کي نفعو پهچائي سگهن ٿا ۽ نه ڪنهن کي نقصان. جيڪڏهن ڪو انهن جي عبادت ڪري ته اهي ڪجهه به نه ڏئي سگهن ٿا، ۽ جيڪڏهن ڪو انهن کي ڇڏي ڏئي ته اهي ڪجهه به نه وڃائي سگهن ٿا. پوءِ حضرت ابراهيم عليه السلام انهن کي ۽ انهن جي بتڻ کي ميار ڏيندي فرمايو ته اوھان لاءِ ۽ انهن بتڻ لاءِ جيڪي اوھان الله کي ڇڏي پوڄيندا آهيو، ڇي ڇي آهي ۽ بيزاري آهي. اهڙي بيڪار ۽ بيوس شيءِ جي عبادت ڪرڻ بلڪل بيوقوفي ۽ بي عقلي جي ڳالهه آهي. ڇا اوھان ايترو به نٿا سمجهو ۽ غور نٿا ڪريو ته هي بت نه ڪجهه ٻڌي سگهن ٿا، نه ڏسي سگهن ٿا، نه ڪنهن جو ڀلو ڪري سگهن ٿا ۽ نه ڪنهن جو برو؟ اهڙين بيڪار شين کي ڇڏي، صرف ان هڪ الله جي عبادت ڪرڻ گهرجي جيڪو هر شيءِ جو خالق ۽ مالڪ آهي، جيڪو نفعو ۽ نقصان جو اختيار رکي ٿو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• عقل جو استعمال: هي آيت اسان کي سکي ٿي ته اسان کي پنهنجي عقل کي استعمال ڪرڻ گهرجي ۽ انڌو تقليد نه ڪرڻ گهرجي. الله تعاليٰ اسان کي عقل ڏنو آهي ته جيئن اسان صحيح ۽ غلط ۾ فرق ڪري سگهون.
• شرڪ کان بچڻ: هي آيت ٻڌائي ٿي ته الله کانسواءِ ٻين جي عبادت ڪرڻ بلڪل بيڪار ۽ بيوقوفي آهي. صرف الله ئي عبادت جي لائق آهي، ڇاڪاڻ ته هو ئي نفعو ۽ نقصان جو مالڪ آهي.
• توحيد جي دعوت: حضرت ابراهيم عليه السلام جي اها دعوت اسان لاءِ سبق آهي ته اسان به پنهنجي زندگي ۾ خالص توحيد کي اختيار ڪريون ۽ هر قسم جي شرڪ کان پاڪ رهون.
• اسلام جي سچائي: هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام ڪيترو سادو، منطقي ۽ عقل جي مطابق آهي. اسلام اسان کي اهڙي رب جي عبادت ڏانهن سڏي ٿو جيڪو واقعي ۾ عبادت جي لائق آهي، ۽ اهڙين شين کان بچڻ جي تاڪيد ڪري ٿو جيڪي نه نفعو ۽ نه نقصان پهچائي سگهن ٿيون.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد ۾ اهڙيون ڪيتريون ئي آيتون آهن جيڪي اسان کي غور ۽ فڪر جي دعوت ڏين ٿيون. اهي آيتون اسان جي دلين ۾ ايمان کي مضبوط ڪن ٿيون ۽ اسان کي الله جي ويجهو ڪن ٿيون.