سوره انبیا — آیه 67

معانی کلمات:

• أُفٍّ: کلمهای برای ابراز تنفر و انزجار؛ یعنی «اف» بر شما باد، یا به تعبیری «پَست و پلید باد».
• لَكُمْ: مراد خطاب به قومش است که بتها را میپرستیدند.
• تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللهِ: چیزهایی را که به جای خدا میپرستید (بتها و معبودهای دروغین).

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیهالسلام پس از آنکه بتپرستان را به خاطر پرستش بتها سرزنش کرد و پوچی آنها را آشکار ساخت، این بار با لحنی شدیدتر و تحقیرآمیزتر به آنها فرمود: «اف بر شما باد!» یعنی پَستی و زشتی و تنفّر بر شما و بر آنچه که به جای خدا میپرستید! این جمله نشاندهندهی نهایت بیزاری و انزجار از شرک و بتپرستی است. سپس برای بیدار کردن عقلهای خفتهشان فرمود: «آیا نمیاندیشید و خرد خود را به کار نمیگیرید؟» یعنی اگر عقل خود را به کار میگرفتید، درمییافتید که این بتهای بیجان و بیاثر، نه سودی میرسانند و نه ضرری، و چگونه ممکن است موجودی که خود آفریده شده و هیچ قدرتی ندارد، شایسته پرستش باشد؟ این سخن ابراهیم، دعوتی است به تفکر و خردورزی تا مردم از جهل و تقلید کورکورانه دست بردارند و به حقیقت توحید برسند. او با این بیان، هم بطلان بتپرستی را آشکار کرد و هم نشان داد که دین او بر پایهی عقل و منطق استوار است، نه خرافه و اوهام.

فواید و پیامهای آیه:

1. تحقیر شرک و بتپرستی: مؤمن باید هرگونه شرک و بتپرستی را زشت و پلید بشمارد و از آن بیزاری جوید، حتی اگر همهی جامعه بر آن باشد.
2. اهمیت تعقل و خردورزی در دین: اسلام دین تفکر است و انسان را دعوت میکند تا با عقل خود بیندیشد و حق را از باطل تشخیص دهد؛ عقل، بزرگترین نعمت الهی برای هدایت انسان است.
3. شجاعت در بیان حق: حضرت ابراهیم با وجود اینکه در میان قوم بتپرست بود، با شجاعت تمام سخن حق را گفت و از سرزنش و تمسخر دیگران نترسید؛ این درس بزرگی برای مؤمنان است که در راه حق، از هیچ قدرتی نهراسند.
4. دعوت به توحید خالص: این آیه نشان میدهد که محور دعوت انبیا، توحید و پرستش خدای یگانه است و هرچه غیر از اوست، شایستهی پرستش نیست.