سوره حج — آیه 8

معانی کلمات:

• «یُجَادِلُ»: ستیز و گفتگوی خصمانه میکند.
• «هُدًی»: راهنمایی و رهنمودی از جانب خداوند.
• «کِتَابٍ مُنِیرٍ»: کتاب روشن و آشکاری که از سوی خدا نازل شده باشد.

تفسیر آیه:

در میان مردم کسانی هستند که درباره خداوند و یگانگی او و رسالت پیامبرش به جدال و ستیز برمیخیزند، در حالی که هیچ دانش و آگاهی درستی ندارند که بر اساس آن سخن بگویند، نه از راهنمایی و رهنمود الهی بهرهمندند که آنان را به حق رهنمون شود، و نه کتاب روشن و آشکاری از جانب خداوند در دست دارند که حجت و برهانی برای گفتارشان باشد. چنین افرادی با تکبر و غرور، گردن خود را از پذیرش حق برمیگردانند و میکوشند دیگران را نیز از راه خدا بازدارند. آنان در دنیا خوار و رسوا خواهند شد و در آخرت نیز عذاب آتش سوزان در انتظارشان است. این جدال بیاساس، نه از روی دانش است، نه از روی هدایت، و نه بر اساس کتابی روشن؛ بلکه صرفاً پیروی از گمان و هوای نفس است.

فواید و پیامهای آیه:

• جدال و گفتگو درباره دین و خداوند، تنها زمانی ارزشمند است که بر پایه علم، هدایت و کتاب روشن الهی استوار باشد؛ در غیر این صورت، نهتنها سودی ندارد، بلکه گمراهی و گمراهسازی را به همراه دارد.
• انسان مؤمن باید پیش از هر سخن و استدلالی، از دانش و آگاهی خود اطمینان حاصل کند و از جدال بدون دلیل و برهان بپرهیزد.
• این آیه نشان میدهد که دین اسلام، دین استدلال و برهان است و پیروان آن را به تفکر و اندیشه دعوت میکند، نه به کورکوری و تقلید ناآگاهانه.
• کسانی که با جهل و تکبر در برابر حق میایستند، سرانجام در دنیا و آخرت دچار خواری و عذاب میشوند؛ پس سزاوار است که انسان با فروتنی و در جستجوی حقیقت، از خداوند هدایت بطلبد.