سوره شعراء — آيت 104

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَإِنَّ رَبَّكَ: ۽ بيشڪ تنهنجو رب.
• لَهُوَ: يقيناً اهو ئي.
• الْعَزِيزُ: غالب ۽ زبردست، جيڪو ڪنهن کان به هار نه ٿو کائي ۽ پنهنجي دشمنن کان بدلو وٺڻ تي قادر آهي.
• الرَّحِيمُ: وڏو مهربان، جيڪو پنهنجي ٻانهن تي رحم ۽ ڪرم فرمائيندڙ آهي.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت پنهنجي کان اڳين آيتن جي پڄاڻيءَ ۾ آيل آهي، جن ۾ حضرت ابراهيم عليه السلام جي داستان ۽ ان کان پوءِ ٻين قومن جي انجام بابت بيان ٿيل آهي. الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ڏيندي ۽ سڀني ٻڌندڙن کي عبرت جو سبق ڏيندي ارشاد فرمائي ٿو ته بيشڪ تنهنجو رب ئي غالب ۽ زبردست آهي ۽ ٻئي طرف وڏو مهربان به آهي.

مطلب هي آهي ته الله تعاليٰ پنهنجي ”عزت“ ۽ ”غلبې“ جي صفت سان انهن ماڻهن کان بدلو وٺڻ تي پوري طرح قادر آهي، جيڪي ان جي نبيئن کي ڪوڙو ڪن ٿا ۽ ان جي آيتن کي رد ڪن ٿا، جيئن اڳين قومن کي انهن جي سرڪشيءَ جي ڪري تباهه ڪيو ويو. ساڳئي وقت هو پنهنجي ”رحمت“ جي صفت سان پنهنجي مومن ٻانهن تي مهربان به آهي، ۽ جيڪو به توبه ڪري ان ڏانهن موٽي ٿو، تنهن کي معاف فرمائي ٿو ۽ ان تي رحم فرمائي ٿو. هو پنهنجي حڪمت ۽ رحمت جي ڪري ڏوهارين کي فوراً نه ٿو پڪڙي، پر مهلت ڏئي ٿو ته متان اهي توبه ڪري موٽي اچن.

هن آيت ۾ ٻنهي صفتن جو گڏ ذڪر ڪرڻ ۾ وڏي حڪمت آهي: ”عزيز“ جو ذڪر دل ۾ خوف ۽ الله جي عظمت پيدا ڪري ٿو، ته متان اسان ان جي نافرماني نه ڪريون؛ ۽ ”رحيم“ جو ذڪر دل ۾ اميد ۽ محبت پيدا ڪري ٿو، ته اسان ان جي رحمت کان نااميد نه ٿيون. اهڙي طرح مؤمن جو دل خوف ۽ اميد جي وچ ۾ توازن قائم رکي ٿو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي قدرت تي ڀروسو: الله تعاليٰ غالب ۽ زبردست آهي، ان کي ڪير به هارائي نٿو سگهي. جيڪي ان جي دين جا دشمن آهن، اهي ان جي گرفت کان ڀڄي نٿا سگهن. اهو مؤمن لاءِ وڏي تسليءَ جو سبب آهي.
• الله جي رحمت تي اميد: الله تعاليٰ وڏو مهربان آهي. جيڪو به گناهه کان توبه ڪري ان ڏانهن موٽي ٿو، الله ان کي معاف فرمائي ٿو. ان ڪري ڪنهن به حالت ۾ الله جي رحمت کان نااميد نه ٿيڻ گهرجي.
• خوف ۽ اميد جو توازن: مؤمن کي گهرجي ته الله جي عذاب کان ڊڄي ۽ ساڳئي وقت ان جي رحمت جي اميد به رکي. اهو ئي سچو ايمان آهي، جو انسان کي گناهن کان بچائي ۽ نيڪين ڏانهن راغب ڪري.
• نبي ڪريم ﷺ جي دلجوئي: هي آيت نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ڏئي ٿي ته جيڪڏهن ماڻهو ايمان نه ٿا آڻيندا، ته پريشان نه ٿيو، ڇاڪاڻ ته تنهنجو رب غالب به آهي ۽ مهربان به. هو پنهنجي حڪمت مطابق فيصلو فرمائيندو.
• اسلام ڏانهن رغبت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسان جو رب اهڙو آهي، جو هميشه اسان سان مهرباني ۽ رحمت جو معاملو فرمائي ٿو، ۽ جڏهن اسان ڏوهه ڪريون ٿا ته توبه جو دروازو هميشه کليل رکي ٿو. اهڙي مهربان ۽ ٻاجهاري رب جي عبادت ڪرڻ ۾ ئي اسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڀلائي آهي.