Аш-Шуара сүресі — Аят 183

1. Сөздердің мағынасы:

• وَلَا تَبْخَسُوا (уа лә тәбхәсү): біреудің құқығын кемітпеңдер, азайтпаңдар.
• أَشْيَاءَهُمْ (әшйа'аһум): олардың заттарын, яғни олардың құқықтары мен үлестерін.
• وَلَا تَعْثَوْا (уа лә тәғсәу): жер бетінде бүлік шығармаңдар, бұзақылық жасамаңдар.
• مُفْسِدِينَ (мүфсидін): бүлікшілер, бұзушылар ретінде.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят Шуғайб пайғамбардың (ғ.с.) өз қауымына айтқан үгіт-насихатының бір бөлігі. Ол қауым сауда-саттықта өлшем мен таразыны кемітіп, адамдардың құқығын жеп кәсіп ететін. Сондықтан Алла Тағала оларға: «Адамдардың заттарын, яғни олардың заңды құқықтарын кемітпеңдер, оларға тиесілі үлесті толық беріңдер» деп бұйырады. Бұл тек өлшем мен таразыға ғана қатысты емес, жалпы адамның кез келген хақын, мүлкін, еңбегінің ақысын кемітуге қатысты. Сондай-ақ аятта жер бетінде бүлік шығарып, бұзақылық жасауға тыйым салынады. Бұл — кісі өлтіру, жол тосу, қорқытып-үркіту, зорлық-зомбылық, күнәһарлық пен азғындықты тарату сияқты барлық бұзушылықты қамтиды. Яғни адам басқаларға әділетсіздік жасап, қоғамда бейбітшілік пен тәртіпті бұзбауы керек.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Ислам әділеттілік пен адалдық діні. Сауда-саттықта, қарым-қатынаста адамдардың құқығын толық беру — мұсылманның парызы.
• Біреудің хақын жеу, өлшемді кеміту, еңбек ақысын бермеу — үлкен күнә және қоғамда сенімсіздік тудырады.
• Жер бетінде бүлік шығару, бұзақылық жасау — Алланың тыйымы. Ислам бейбітшілік, тәртіп және жақсылық діні.
• Бұл аят адамды әділдікке, мейірімділікке және қоғам алдындағы жауапкершілікке шақырады.
• Осындай өсиеттерді ұстану — жеке адамның да, қоғамның да берекесіне, тыныштығына себеп болады.